FRETILIN la aprezenta kandidatu ba Eleisaun Prezidensiál, foka ba hametin estrutura partidu

DILI, 31 Agostu 2026 (TATOLI) – Adjuntu Sekretariu-Jerál Partidu Frente Revolusionária Timor-Leste Independente (FRETILIN), Flávio Maria da Silva, hatete partidu ne’e sei la aprezenta kandidatura rasik ba Eleisaun Prezidensiál iha 2027, tanba halo ona tetu no konsiderasaun kle’an ba kestaun balun.
Kona-ba desizaun partidu atu la aprezenta kandidatu rasik, ne’ebé bazeia ba desizaun no rezolusaun Reuniaun Komité Sentrál FRETILIN (CCF, sigla portugés) iha loron 29 Agostu, nia dehan partidu no CCF tetu no konsidera kestaun sira hotu antes foti desizaun atu la aprezenta kandidatu rasik ba eleisaun prezidensiál mai.
“Razaun dahuluk tanba eleisaun prezidensiál ne’e sei akontese iha trimestre dahuluk 2027, signifika presiza tempu, kapasidade preparasaun no organizasaun ba kandidatu sira ho antesipadamente”, nia dehan ba Tatoli via telefone, ohin.
Aleinde ne’e, nia realsa katak iha elementu balun iha partidu ne’ebé deklara an ona atu sai kandidatu independente ba eleisaun prezidensiál.
“Konsiderasaun ida seluk mak prioridade FRETILIN nian agora serbisu hametin baze, prepara atu hili reprezentante iha Parlamentu Nasionál [Eleisaun Parlamentár], nomós prepara kuadru ida atu asume responsabilidade iha ukun iha tinan sira ne’ebé mai”, nia hatete.
Nia salienta katak kestaun seluk m ak kondisaun lojístika partidu nian ba kampaña prezidensiál, liuliu bainhira iha posibilidade atu tama segunda ronda, tanba kampaña ida-ne’e seli lori kustu boot no ladún ajuda atu garante kandidatura ne’ebé kompetitivu.
Maski nune’e, nia hatete katak Komíte Sentrál mós fó hela kbiit no autoriza Komisaun Polítika Nasionál (CPN, sigla portugés) atu serbisu estabelese diálogu ho forsa polítika no kandidatu sira seluk ne’ebé afinidade programátika ho prinsípiu no pozisaun sira ne’ebé FRETILIN defende.
Aleinde ne’e, Komíte Sentrál mós autoriza CPN atu define no fó orientasaun ba militante sira kona-ba votu prezidensiál, karik CPN haree katak iha nesesidade atu halo nune’e, maibé respeita nafatin prinsípiu partidu nian.
Nia realsa katak Komité Sentrál fó autorizasaun ba CPN atu mantein independénsia polítika no labele halo aliansa ne’ebé bele prejúdika identidade no autonomia partidu nian iha futuru.
Maibé, nia salienta katak, maski FRETILIN laiha kandidatu rasik, CCF kontinua fó autorizasaun ba CPN atu organiza no partisipa ativamente iha debate nasionál kona-ba kandidatura diferente sira, hodi fó hanoin no aprezenta opiniaun ho forma objetivu no konstrutivu ba kandidatu sira hotu.
“La signifika laiha kandidatu la partisipa iha prosesu sira ne’e, maibé kontinua partisipa nafatin, fó opiniaun ba kandidatu sira bele haree ita-nia rain ne’e ba fututru”, nia salienta.
Nia hatete katak esperiénsia hatudu ona situasaun hanesan iha tinan 2002, bainhira partidu laiha kandidatu rasik ba eleisaun prezidensiál. Maibé, iha Eleisaun Prezidensiál ba da-haat, husi 2007 to’o 2022, partidu iha nia kandidatu rasik husi nia kuadru.
Tuir nia desizaun ida-ne’e la signifika la fó importánsia ba Eleisaun Prezidensiál, tanba sufrájiu hotu-hotu importante, maibé tenke konsidera mós sirkunstánsia no prioridade hotu.
Nia hatete katak, maski laiha kandidatura rasik, desizaun ne’e sei la fó impaktu ba partidu iha eleisaun lejizlativa mai, tanba CCF tetu hotu ona kestaun sira hotu.
Flávio afirma katak, dadaun ne’e, prioridade partidu nia mak hametin estrutura iha baze no organiza forsa votu partidu nian hodi prepara ba eleisaun lejizlativa. Desizaun ida-ne’e mós adota ona liuhusi rezolusuan ne’ebé Komíte Sentrál aprova ho unaniminidade.
Lembra katak, iha 29 Agostu, CCF hala’o reuniaun atu halo análize kle’an ba situasaun polítika ne’ebé Timor-Leste enfrenta daudaun ne’e. Reuniaun ne’e mós halo diskusaun hodi haree ho krítiku saida mak FRETILIN bele no tenke halo iha situasaun ida-ne’e.
Iha abertura reuniaun, Sekretariu Jerál no Prezidente Interinu FRETILIN, Marí Alkatiri, esplika katak reuniaun Komíte Sentrál ne’e hala’o iha momentu ida ne’ebé krítiku tebes ba nasaun nomós ba vida partidu nian.
“FRETILIN hakat iha dalan no tempu ida ne’ebé naruk tebes no liuhusi mudansa oioin iha tempu oioin, iha faze diferente vida Timor-Leste nian, ein termu estrutura no polítika sira”, nia hatete.
Nia afirma katak ho mudansa iha realidade ohin loron, CCF presiza diskute no haree oinsá mak FRETILIN bele moderniza an hodi responde ba dezafiu sira iha futuru, atu kumprende diak liu problema sira ne’ebé povu no nasaun enfrenta no fo resposta ne’ebé adekuada.
Durante reuniaun, membru sira halo diskusaun kle’an no nota ho preokupasaun boot katak Timor-Leste monu ona iha pegada krime organizadu internasionál. Tanba ne’e, presiza harii konxiénsia komún kona-ba importánsia no urjénsia atu salva Timor-Leste husi situasaun ida ne’e, molok sindikatu krime organizadu sira halo State Capture ka domina Estadu Timor-Leste nia órgaun soberania sira.
Aleinde halo análize, Komité Sentral FRETILIN mós aprova rezolusaun ualu ne’ebé sei tulun FRETILIN hala’o servisu diak liu no fó foku ba prioridade sira iha prosesu modernizasaun partidu nian.
Rezolusaun sira ne’e mak: 1. Rezolusaun Nú. 01/CCF-5°/VIII/2026 hodi fó omenajen póstumu ba saudozu Prezidente Francisco Guterres “Lú-Olo”.
- Rezolusaun Nú. 02/CCF-5°/VIII/2026 ne’ebé marka data ba FRETILIN nia Kongresu Nasionál ba daneen.
- Rezolusaun Nú. 03/CCF-5°/VIII/2026 ne’ebé deklara FRETILIN sei fó prioridade ba partidu no povu Timor-Leste no ba ida-ne’e sei la aprezenta kandidatura rasik ba eleisaun Prezidensiál tinan 2027.
- Rezolusaun Nú. 04/CCF-5°/VIII/2026 ne’ebé harii komisaun nasionál preparasaun no organizasaun ba VI Kongresu Nasionál FRETILIN nian no Eleisaun Jerál Dahituk.
- Rezolusaun Nú. 05/CCF-5°/VIII/2026 ne’ebé lansa kampaña “Militante Nu’udar Baze Apoiu Luta nian” no hahú kontribuisaun solidária no ho konxiénsia hodi militante sira tuir sira-nia kbiit atu reforsa FRETILIN.
- Rezolusaun Nú. 06/CCF-5°/VIII/2026 ne’ebé aprova regulamentu disiplinár FRETILIN nian.
- Rezolusaun Nú. 07/CCF-5°/VIII/2026 kona-ba paridade demokrátika no kuota reprezentasaun feto nian, ne’ebé deside hodi hasa’e reprezentasaun feto nian ba 40% iha kargu eletivu hothotu iha FRETILIN nia laran.
- Rezolusaun Nú. 08/CCF-5°/VIII/2026 kona-ba transladasaun restu mortál bispu sira-nian mai Timor-Leste hodi saúda inisiativa transladasaun ba saudozu Amu Bispu sira: Don Jaime Garcia Goulart, Don José Joaquim Ribeiro, Monsiñor Martinho da Costa Lopes no Don Alberto Ricardo da Silva.
Notísia relevante: FRETILIN konvoka reuniaun CCF iha semana oin hodi analiza situasaun partidu
Jornalista: Nelson de Sousa
Editora: Maria Auxiliadora

