Top

Governu ensera Festivál Fronteira 2026 iha Leutein

Aprenzentasaun dansa kultural iha Atividade Festival Fronteira 2026. Imajen GPM

LAUTEIN, 26 Outubru 2026 (TATOLI)–Governu ensera Festivál Fronteira 2026 ho tema “Interkámbiu Kulturál ba Hametin Rekonsiliasaun” ho sub-tema “Ha’u-nia Rai, Ha’u-nia Tasi no Ha’u-nia Kultura”, ofisialmente taka iha Suku Kom, Postu Administrativu Lautein, Munisípiu Lautein.

Festivál ne’e organiza husi Sekretaria Estadu Arte no Kultura (SEAK) hamutuk ho Sentru Nasionál Chega! (CNC) no Autoridade Munisípiu Lautein ho partisipasaun delegasaun husi Provínsia Nusa Tenggara Timur (NTT) no Kabupaten Maluku Barat Daya (MBD), Indonézia.

Sekretáriu Estadu Arte no Kultura (SEAK), Jorge Soares Cristóvão, hateten atividade ne’e ho intensaun atu promove nafatin polítika ne’ebé hahú la’o hafoin restaura independénsia, liuhusi aprosimasaun kulturál.

“Ita-nia atividade ida-ne’e ita halo ho intensaun ida, atu promove nafatin polítika ne’ebé hafoin ita restaura ita-nia independénsia hahú la’o ona no oinsá ita-nia aproximasaun kulturál sira liuhusi interkámbiu kulturál, promove diálogu no haforsa kooperasaun entre komunidade iha área fronteira,” Jorge Cristóvão hateten bainhira ensera atividade reerida iha Kom, domongu kalan.

Nia subliña, maske entermús identidade la’ós ona timoroan maibé hanesan kultura ne’e sira nafatin parte ba Timor-Leste nian.

“Ida-ne’e mak objetivu prinsipál husi servisu sira-ne’ebé halo liu ona iha tinan barak, bazeia ba rekomendasaun husi relatóriu ne’ebé hato’o ona husi ekipa traballu sira ne’ebé hahú halo iha restaurasaun independénsia,” nia dehan.

SEAK mós hato’o agradesimentu ba Governu Indonézia no timoroan sira-ne’ebé kolabora hodi fó susesu ba atividade ne’e, no esklarese tanbasá mak Festivál Fronteira hala’o iha Lautein.

“Antes ita hahú eventu ida-ne’e ema barak preokupa, tanbasá bele halo fali festivál fronteira iha Munisípiu Lautein. Buat sira-ne’ebé ami sempre hateten katak ita ko’alia fronteira, la’ós ita ko’alia fronteira terrestre de’it maibé ita ko’alia mós fronteira marítima. Tanba ne’e, ita-nia maluk sira husi Maluku Barat Daya, liuhusi Kecamatan Kisar mai ho prezensa ema mais 30 pesoa. Ida-ne’e hatudu katak iha sentidu hakarak kolabora ho Timor-Leste iha futuru,” nia hateten.

Justifikasaun ida-ne’e, nia hatutan, atu akumula maluk sira hotu ne’ebé mai husi nasaun viziñu, sira mai Timor-Leste besik liu duké hakat ba sira-nia sidade kabupaten nian.

Nia mós hato’o agradesimentu ba PNTL, F-FDTL, PNTL Munisípiu Lautein no BOP Munisípiu Baukau ne’ebé apoiu atividade ne’e to’o ramata.

Iha fatin hanesan, Diretór Ezekutivu Centro Nacional Chega (CNC), Hugo Maria Fernandes, hateten durante loron tolu ne’e, festivál fronteira 2026 ne’e foka ba memória no istória nu’udar tema sentrál.

“Durante loron tolu ita asiste performa kulturál ne’ebé sai nu’udar tema sentrál husi festivál ida-ne’e. Tanba, ita hotu iha fiar ida katak ita-nia memória no istória pasadu mai husi ita-nia moris loroloron ne’ebé mak forma nu’udar ita-nia identidade, bainhira forma identidade sai nu’udar ita-nia kultura,” Hugo hateten.

Nia dehan, iha semináriu dahuluk, oradór António Fonseca aprezenta kona-ba matenek lokál, oinsá bele kuida no valoriza rai, tasi, bee no ai-laran, ne’ebé sai parte importante husi patrimóniu naturál no kulturál.

“Matenek lokál ne’e importante tebes atu transmite ba jerasaun foun. Jerasaun foun presiza aprende kona-ba buat sira ne’ebé ita-nia bei-ala husik hela,” nia hateten.

Nia subliña, ema ne’ebé haluha pasadu sei ta’uk atu haree ba oin.

“Ema ne’ebé haluha pasadu, ha’u bele hatete ta’uk ten, tanba la brani hateke ba kotuk atueinfrenta saida mak agora no haree ba oin,” nia dehan.

Nia mós konsidera festivál ne’e marka istórika tanba prezensa husi Primeiru-Ministru no Prezidente Repúblika, no agradese ba komunidade Lautein ne’ebé loke uma no fuan hodi simu delegasaun sira.

Entretantu, Prezidente Autoridade Munisípiu Lautein, Melio de Jesus, hato’o agradesimentu ba Governu Konstitusionál da-sia (IX) ne’ebé fó konfiansa ba Lautein atu realiza Festivál Fronteira dahaat nian iha Kom.

“Ami mós hakarak fó apresiasaun boot ba Governu Indonézia liuliu husi provínsia NTT no Kabupaten Maluku Barat Daya, ne’ebé respeita konvite husi komisaun organizadora hodi hola parte ba eventu festivál fronteira 2026 nian,” nia dehan.

Nia hato’o agradesimentu mós Governu Konstitusionál da-sia (IX) ne’ebé lideradu husi maun-boot Kay Rala Xanana Gusmão liuhusi Sekretária Estadu Arte no Kultura (SEAK) no Centro Naional Chega, Impreza Públiku (CNC, I.P).

Nia hateten, festivál ne’e iha signifikadu importante tebes liuliu ba komunidade Lautein ne’ebé iha ligasaun fronteira marítima ho illa kiik-oan sira husi Maluku Barat Daya.

“Ita iha ligasaun forte entermús istória, kultura no família ho komunidade husi nasaun viziñu Indonézia. Ita hateten katak istória pasadu liuliu akontesimentu sira iha tinan 1999, fó impaktu boot ba timoroan sira, inklui separasaun família no komunidade. Tanba ne’e esforsu atu hametin rekonsiliasaun, simu malu no harii dame tenke kontinua sai responsabilidade koletivu ita hotu nian,” nia hateten.

Tuir nia, interkámbiu kulturál hanesan festivál ne’e bele sai dalan importante ba jerasaun foun atu aprende husi istória.

“Iha kontestu ida-ne’e interkámbiu kulturál hanesan festivál fronteira bele sai dalan importante ba jerasaun foun sira atu aprende husi istória, rona perspetiva oioin no dezenvolve hanoin krítiku no komprende katak diferensa la’ós razaun atu haketak malu, maibé oportunidade atu aprende respeita no komprende malu,” nia hateten.

Nia hatutan, festivál ne’e la’ós de’it eventu atu aprezenta dansa, múzika, arte no produtu lokál, maibé mós plataforma atu promove diálogu no troka esperiénsia hodi hametin amizade no solidariedade entre komunidade sira iha nasaun rua.

Jornalista : Hortêncio Sanchez

Editór        : Cancio Ximenes

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!