Top

CNJTL alerta reativasaun arte marsiál bele aumenta risku konflitu entre juventude

Logotipu CNJTL

DILI, 30 Outubru 2026 (TATOLI)—Konsellu Nasionál Juventude Timor-Leste (CNJTL-sigla portugeza) konsidera katak planu Governu atu reativa atividade arte marsiál no arte rituál iha tinan oin bele aumenta risku konflitu no violénsia entre juventude, se la iha mekanizmu kontrolu no disiplina ne’ebé efetivu.

Prezidente Konsellu Juventude Dili, Manecas Lobo dos Santos, hatete katak CNJTL la konkorda ho desizaun Governu atu reativa atividade arte marsiál. Nia husu Estadu atu fó prioridade ba kriasaun oportunidade servisu, hodi ajuda juventude hetan asesu ba empregu.

“Juventude Timor-Leste presiza oportunidade atu dezenvolve kapasidade, sustenta-an no kontribui ba dezenvolvimentu nasaun, la’ós foka de’it ba treinamentu arte marsiál. Ne’ebé di’akliu, se Estadu hakarak investe, investe iha kampu traballu, tanba joven rai ida-ne’e mak joven badinas, ne’ebé iha vontade atu simu responsabilidade foun hodi sustenta-an no lori nia rai bá-oin,” Manecas dehan ba jornalista sira iha Faról, Sesta ne’e.

Tuir Manecas, Timor-Leste adere ona ba ASEAN, tanba ne’e juventude tenke prepara-an ho mentalidade pozitiva no kapasidade atu kontribui ba progresu nasaun.

Iha okaziaun ne’e, CNJTL apela ba juventude feto no mane iha territóriu nasionál tomak, hahú husi aldeia, suku, postu administrativu to’o munisípiu, atu evita konflitu, violénsia no krime, inklui asaltu, tuda malu no baku malu.

Nia husu ba juventude atu uza tempu feriadu nasionál, liuliu bainhira fila bá sira-nia knua, hodi lori esperansa no kontribui ba dame iha komunidade, la’ós lori ódiu no vingansa ne’ebé bele hamosu konflitu.

Aleinde ne’e, CNJTL husu ba lideransa organizasaun arte marsiál no arte rituál atu kontrola ho rigór membru sira-ne’ebé uza naran ka símbolu organizasaun nian hodi komete aktu violénsia no krime iha públiku.

Manecas afirma katak organizasaun sira-ne’e tenke aplika medida disiplinár ba membru ne’ebé viola regra, hodi hametin dame no estabilidade iha família, bairru, suku, postu administrativu no munisípiu.

Nia mós apela ba lideransa partidu polítiku sira atu la uza juventude ka organizasaun arte marsiál no arte rituál hanesan instrumentu polítiku, liuliu atu atinje objetivu polítiku iha períodu eleisaun.

“Favór haree no konsidera juventude feto no mane nu’udár jerasaun kontinuadora, esperansa futuru nasaun nian, la’ós instrumentu polítiku,” nia afirma.

Iha parte seluk, Manecas husu ba Komisaun Reguladora Arte Marsiál (KRAM) atu foti medida rigorozu ba membru arte marsiál no arte rituál ne’ebé envolve iha konflitu, violénsia no krime, tuir prosesu legál.

Nia mós apela ba autoridade seguransa no defeza nasionál atu hametin medida seguransa no hala’o atuasaun tuir lei hasoru juventude ne’ebé envolve iha konflitu no krime organizadu, liuliu durante feriadu nasionál.

Kona-ba reativasaun atividade arte marsiál no arte rituál, CNJTL konsidera katak Governu tenke kria uluk kondisaun ne’ebé apropriada. Kondisaun hirak-ne’e inklui harii rede juventude atu hametin koordenasaun entre lideransa no membru organizasaun arte marsiál, arte rituál, juventude bairru, estudante, juventude igreja no juventude partidu polítiku.

Rede ne’e nia objetivu mak konsolida dame no unidade nasionál, garante estabilidade no kontribui ba dezenvolvimentu sustentável iha Timor-Leste.

Manecas afirma katak, se juventude kontinua envolve iha konflitu, violénsia no krime organizadu, organizasaun juventude rezisténsia sei buka no entrega membru sira-ne’ebé envolve iha hahalok hirak-ne’e ba autoridade seguransa, atu prosesa tuir lei.

Nia konsidera katak hahalok violénsia la reflete nasionalizmu no patriotizmu, no la valoriza sakrifísiu eroi nasionál sira-ne’ebé lakon sira-nia moris, isin no raan atu liberta pátria.

Tanba ne’e, nia husu ba juventude atu sai jerasaun produtiva, iha esperansa no prontu atu lori mudansa pozitiva ba nasaun, hodi kontribui ba dezenvolvimentu no futuru Timor-Leste.

Manecas mós kestiona tempu reativasaun atividade arte marsiál ne’ebé, tuir nia haree, besik ho períodu eleisaun. Nia konsidera katak atividade sira-ne’e suspende filafali bainhira eleisaun ramata.

“Ami haree katak konseitu la klaru. Sira hanoin atu uza instrumentu ida-ne’e hodi atinje de’it sira-nia objetivu, la’ós interese komún. Ne’e katak líder sira-ne’e iha intensaun seluk,” Manecas afirma.

Kontestu

Governu Timor-Leste antes ne’e estende ona suspensaun ba ensinu, aprendizajen no prátika arte marsiál, inklui taka temporariamente fatin no instalasaun sira-ne’ebé destina ba atividade hirak-ne’e.

Iha Dezembru 2025, Governu estende suspensaun ne’e to’o 30 Juñu 2026, ho razaun atu hametin dame sosiál no garante katak prátika arte marsiál iha futuru hala’o de’it iha kontestu desportivu, hodi kontribui ba formasaun sívika no umanista ba juventude.

Iha Janeiru 2026, Prezidente KRAM, Octávio da Conceição, mós informa katak, tanba suspensaun ne’ebé kontinua vigora, grupu arte marsiál no arte rituál seidauk iha oportunidade atu hala’o atividade prátika no mobiliza membru sira. Nia temi katak KRAM rejista kazu sira-ne’ebé suspeitadu envolve membru organizasaun hirak ne’e.

Informasaun kona-ba suspensaun no kontrolu atividade arte marsiál ne’e sai kontestu ba debate kona-ba planu reativasaun ne’ebé lori Manecas Lobo dos Santos hato’o nia preokupasaun.

Lee notísia relevante sira:

Jornalista: Osória Marques

Editór: Xisto Freitas da Piedade

 

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!