IGTL apela ba komunidade Raitahu hadook an husi errupsaun ahi-lakan

DILI, 22 Novembru 2026 (TATOLI)—Instituto de Geociências de Timor-Leste (IGTL) apela ba komunidade iha Raitahu no arredór atu hadook an husi área Mud Volcano/rai-suut (errupsaun ahi-lakan) no evita atu hakbesik ba fatin nebé iha atividade maka’as.
Liuhusi nota imprensa, IGTL husu evita atu uza ahi ka fonte ignisaun iha área afetada, tanba posibilidade prezensa gás inflamável no labele hakbesik atu observa ka foti fotografia/vídeo, tanba atividade ahi-lakan, gás no tahu bele fó risku ba saúde.
Notísia Relevante: Rai-Suut Raitahu akontese hikas hodi hamosu ahi lakan iha Uma Uain Kraik
Husu imediatamente ba autoridade lokál bainhira observa aumentu atividade, mudansa signifikativa ka situasaun nebé bele fo ameasa ba komunidade no tuir nafatin informasaun ofisiál husi autoridade kompetente sira no evita espalha informasaun ne’ebé seidauk verifika.
Akontesimentu Mud Volcano ka vulcão de lama/rai-suut iha Raitahu ne’e, hamosu errupsaun ahi-lakan ho naroman no suar makás. Tuir informasaun husi komunidade, naroman husi atividade ida né bele haré mós husi área Ossú.
Fenómenu ne’e akontese iha períodu ne’ebé badak hafoin akontesimentu rai-nakdoko M6.5, no envolve sistema jeolójiku nebé bele hamosu movimentu materiál tahu, fluídu no gás husi rai-okos.
Rai nakdoko bele influénsia atividade Mud Volcano?
Husi perspetiva sientífika, Mud Volcano nudár fenómenu jeolójiku ne’ebé normalmente envolve movimentu tahu, bee no gás husi rai-okos ba rai-leten, liuhusi fratura ka estrutura jeolójika.
Iha kondisaun balun, gás inflamável, hanesan metanu, nebé sai husi sistema Mud Volcano bele prodús ahi-lakan bainhira kontaktu ho fonte ignisaun.
Estudu sientífiku sira hatudu katak 𝘎𝘳𝘰𝘶𝘯𝘥 𝘚𝘩𝘢𝘬𝘪𝘯𝘨 husi rai-nakdoko bele mós influensia sistema jeolójiku nebé kontein fluídu no gás iha rai-okos, liu husi mudansa iha presaun fluídu no estrutura jeolójika.
Iha kondisaun balun, liuliu bainhira rai-nakdoko boot no nia epísentru la do’ok husi Mud Volcano, mekanizmu hirak ne’e bele kontribui ba aumentu atividade Mud Volcano.
Maibé, importante atu sublinha katak relasaun direta entre rai-nakdoko M6.5 iha Tasi Banda no atividade Mud Volcano nebé relata iha Raitahu seidauk konfirma sientifikamente. Proximidade tempu entre eventu rua né seidauk sufisiente atu determina katak rai-nakdoko mak sai kauza ba errupsaun refere.
Nune’e, nesesariu atu halo investigasaun jeolójika no verifikasaun direta iha kampu atu determina natureza fenómenu né, nebé inklui indetifikasaun ba fonte husi ahi-lakan, karakterístika gás no posibilidade influénsia 𝘨𝘳𝘰𝘶𝘯𝘥 𝘴𝘩𝘢𝘬𝘪𝘯𝘨 husi rai-nakdoko.
Tanba ne’e, IGTL sei kontinua monitoriza atividade sízmika iha Timor-Leste, no akompaña informasaun kona-ba atividade Mud Volcano iha Raitahu, liuhusi koordenasaun ho autoridade relevante sira.
IGTL reafirma nia kompromisu atu fornese informasaun sientífika nebé rigorozu, transparente no bazeia ba evidénsia, hodi kontribui ba seguransa komunidade no komprensaun kona-ba fenómenu geolójiku iha Timor-Leste.
IGTL apela ba komunidade atu nafatin kalma, mantein vijilánsia no prioriza seguransa.
Rai Nakdoko ho magnitude 6,5 akontese iha Tasi Banda
Instituto de Geociências de Timor-Leste (𝐈𝐆𝐓𝐋) informa ba públiku katak iha Sábadu, 21 Novembru 2026, 18:42:11 Oras Timor-Leste (09:42:11 UTC), akontese rai-nakdoko ho magnitude 6.5 (M6.5) iha Tasi Banda, parte nordeste husi Munisípiu Lautém (7.97° S, 127.58° E), ho profundidade aproximadamente 125 km.
Rai-nakdoko né klasifika nudár rai-nakdoko ho profundidade médiu (𝘪𝘯𝘵𝘦𝘳𝘮𝘦𝘥𝘪𝘢𝘵𝘦-𝘥𝘦𝘱𝘵𝘩 𝘦𝘢𝘳𝘵𝘩𝘲𝘶𝘢𝘬𝘦), nebé nia vibrasaun komunidade barak mak sente.
Tuir estimative IGTL, intensidade vibrasaun rai (𝘨𝘳𝘰𝘶𝘯𝘥 𝘴𝘩𝘢𝘬𝘪𝘯𝘨) varia entre II-IV (weak-light) iha eskala Modified Mercalli Intensity (MMI), iha munisípiu Lautein, Baukau, Vikeke, Manatutu, Dili no Aileu.
Tuir avaliasaun preliminár IGTL hatudu katak rai nakdoko ne;e laiha pténsia atu provoka tsunami.
Jornalista : Osória Marques
Editór : Cancio Ximenes

