AAEFDTL ezije órgaun justisa garante justisa justu-imparsiál ba família Palomita Gusmão

DILI, 22 Novembru 2026 (TATOLI)–Asosiasaun Akadémika Estudante Fakuldade Direitu (AAEFD) husi Universidade Nasional Timor-Lorosa’e (UNTL) ezije ba órgaun justisa atu garante prosesu judisiál ba kazu omesídiu ne’ebé envolve Palomita Gusmão Guterres, ho justisa ne’ebé justu, transparente no imparsiál ba família vítima.
Portavós Tito Mau-Kode nu’udár Prezidente Ezersísiu Fiskál AAEFD hateten, asosiasaun lamenta no kondena maka’as aktu violénsia ne’ebé rezulta vítima feto ne’e lakon nia vida, no konsidera insidente ne’e hanesan aktu brutal, kriminózu no sai preokupasaun boot ba estudante sira iha área direitu.
Asosiasaun akadémika la’ós de’it iha papél atu defende direitu no interese estudante sira, maibé mós iha responsabilidade atu hala’o kontrolu sosiál ba problema sira ne’ebé akontese iha sosiedade.
“Primeiru, ami hato’o solidariedade ba família vítima. Segundu, ami eziji ba parte justisa atu fó justisa ne’ebé justu, transparente no imparsial ba família vítima. Terseiru, ami alerta ba joven sira, liuliu mane sira, no sosiedade sivíl atu servisu hamutuk hodi prevene violénsia,” nia hateten ba jornalista sira liuhusi konferénsia imprensa iha Kampus UNTL, Sábadu (21/11) ne’e.
Asosiasaun ne’e konsidera violénsia hasoru feto nu’udar problema sosiál grave ne’ebé presiza konsiénsia no responsabilidade husi sidadaun hotu, tanba kazu violénsia ne’e la’ós problema privadu, maibé krime públiku ne’ebé presiza intervensaun no akompañamentu husi instituisaun kompetente.
Reprezentante asosiasaun ne’e mós apela ba komunidade, movimentu sosiál, estudante no organizasaun sosiedade sivíl atu kontinua hala’o kontrolu ba prosesu judisiál, hodi asegura katak kazu ne’e hetan tratamentu tuir lei no desizaun tribunál ne’ebé justu.
“Krime ne’e krime públiku, tanba ne’e sidadaun hotu iha responsabilidade atu kontribui ba prevensaun no denúnsia. Se ita la atua, problema hanesan ne’e bele kontinua akontese iha sosiedade,” nia dehan.
Asosiasaun ne’e mós kritika estratéjia advokasia no kampaña prevensaun violénsia hasoru feto no labarik feto ne’ebé hala’o husi organizasaun sira, no husu atu halo revizaun ba planu estratéjiku, hodi asegura kampaña no programa sira ne’e fó rezultadu konkretu ba sosiedade.
Nia konsidera, maske organizasaun sira hala’o kampaña no atividade advokasia durante tinan barak, violénsia doméstika no kazu oho feto kontinua akontese, ne’ebé hatudu katak presiza estratéjia prevensaun ne’ebé efetivu, sustentável no orientadu ba mudansa iha sosiedade.
“Organizasaun sira ne’ebé defende direitu feto nian tenki sai espasu seguru ba feto hotu, la’ós de’it hala’o kampaña, maibé tenki avalia no reviza sira-nia planu atu asegura feto sira-nia direitu, liberdade no seguransa,” nia afirma.
Nune’e mós, Luis Soares, nu’udar Prezidente Exekutivu Interinu AAE, apela ba organizasaun sira hanesan FOKUPERS, Rede Feto, ALFeLA no JSMP atu hala’o sira-nia responsabilidade ho dedikasaun, liuliu iha advokasia, edukasaun no sosializasaun kona-ba direitu feto nian no prevensaun violénsia.
“Relasiona ho aspetu legál ba kazu Palomita, estudante direitu sira, ita konsidera insidente ne’e hanesan kazu ne’ebé bele envolve krime omisídiu, maibé evita atu foti pozisaun kona-ba klasifikasaun legál definitivu, tanba prosesu judisiál seidauk remata,” nia dehan.
Asosiasaun ne’e subliña katak determinasaun kona-ba natureza krime, faktu, sirkunstánsia no rekezitu legál sira tenki bazeia ba investigasaun no prosesu judisiál, ne’ebé órgaun justisa mak iha kompeténsia atu foti desizaun.
Nia husu ba tribunál atu verifika didi’ak faktu no sirkunstánsia sira hotu, hodi foti desizaun ne’ebé justu, transparente no imparsial, no mós apela ba sosiedade sivíl no movimentu sosiál sira atu kontinua akompaña prosesu ne’e to’o desizaun finál.
Asosiasaun akadémika ne’e afirma katak estudante, komunidade no sosiedade sivíl hotu tenki hamriik hamutuk hodi defende estadu de direitu demokrátiku, no garante feto sira bele moris ho seguransa, liberdade no dignidade iha Timor-Leste.
Jornalista : Osória Marques
Editór : Cancio Ximenes

