Top

PR Horta: To’o agora Governu seidauk bele rezolve setór edukasaun-saúde iha TL

Prezidente Repúblika, José Ramos Horta. Imajen Tatoli/Francisco Sony

DILI, 10 novembru 2022 (TATOLI)—Prezidente Repúblika, José Ramos Horta, konsidera durante iha tinan 20 Timor-Leste hetan independénsia maibé setór edukasaun no saúde sai fallansu ne’ebé boot no to’o agora Governu seidauk bele rezolve.

“Tinan 20 indepedénsia polítika Governu nia ba edukasaun ne’e la di’ak, muda ministru tun sa’e tinan sira-nia laran, setór ida-ne’ebé nunka mudansa tun sa’e, tau ema ida di’ak, ema ida kompetente mak kaer edukasaun fó apoiu makaas ba nia. Setór saúde, Ministru Saúde sira-ne’e muda tun sa’e, maiobe seidauk bele resolve,” Xefe Estadu ne’e hateten ba jornalista sira, bainhira halo vizita iha Institutu Superiór Cristal, kinta ne’e.

Xefe Estadu dehan fatór rua ne’ebé sai fallansu boot iha Timor mak saúde ho edukasaun, maibé setór saúde parte ida-ne’ebé di’ak mak médiku lubuk ona.

“Nune’e Kuba nia apoiu, maibé se governu la tau kondisaun ba doutór médiku sira-nia estudu, doutor sira laiha motivasaun estuda loro-loron la kle’ur ita-nia kuiñesimentu ne’e la vale ona. Ita hotu-hotu iha profisaun tenke estuda loro-loron, se lae haluha ka la akomapaña evolusaun,” nia hateten.

Nia hateten, atu insentiva Governu hanoin didi’ak kona-ba edukasaun ba futuru tanba hakat daudaun ba dijitalizasaun ba sistema ekonómia foun, dezafiu boot ba Timor.

“Laiha ekonómia ida-ne’ebé susesu, se laiha ema-ne’ebé formandu edukasaun kle’an, edukasaun tenke koresponde ba dezafiu mundu nian, mundu dijitalizasaun sosial, industrializasaun ekonómia verde hakarak haree. Antes eleisaun no tinan foun ne’e mai, halo konferénsia boot ida kona-ba tema ida edukasaun ba futuru,” nia dehan.

Tanba, Institutu Superiór Cristal esperiénsia tinan 20 ona ho difikuldade oioin ne’ebé kuaze universidade hotu enfrenta, maibé harii infrastrutura di’akliu tinan 20 liuba, no Xefe Estadu partisipa tiha ona serimónia gradusaun antes tomada de pose estudante lubuk ida hetan gradusaun buat ne’ebé haree, rona, ko’alia Institutu Superór Cristal kualidade di’ak, se iha meiu finanseiru, matéria, infrastrutura atu prátika di’ak liután.

Setór prióridade absuluta mak edukasaun no probelma edukasaun iha nivél nasionál tenke haree fila-fali universidade hotu-hotu no hahú mós hosi kraik kedas hanesan laiha pre-eskolar sufisiente ba labarik sira tama eskola idade tinan 6-7 ona.

Loloos devia hahú eskola tinan tolu (3) no hahú ho inskrisaun ne’e sira saúde di’ak, bainhira tama ba elementár eskola sira hatene ona hakerek, lee sira nia kakutak dezenvolve di’ak.

Tanba, edukasaun baze mak kosok oan sira ho inan isin-rua, ne’ebé inan tenke fó inan nia susu-been naturál ba kosok oan labele susu-been formula ne’e mak estraga labarik sira sub-nutrisaun infantil barak tanba la fó inan nia susu-been 60% de’it kosok oan sira iha Timor hetan inan nia susu-been.

Tuir estudu katak 40% labarik sira Timor sub-nutrisaun grave nunka hemu inan nia susu-been, tanba inan saúde la di’ak ka dala ruma nia hanoin formula mak di’ak maibé formula ne’e aat loos.

Reitór Institutu Superiór Cristal, Sabastião Pereira, hateten vizita Xefe Estadu nian ba Instituisaun Cristal previleiju no onra ba funsionáriu sira atu bele hato’o sira-nia preokupasaun ba Xefe Estadu maske ISC nu’udar Instituisaun privadu.

“Previleiju boot no onra boot tanba prezidente repúblika bele mai vizita Instituisaun Superiór Cristal rona aspirasaun husi funsionáriu sira, no Prezidente Repúblika mai haree fasilidade prátika no haree mós laboratóriu no bibleoteka,” nia hateten.

Alende ne’e, dosente sira mós hato’o sira-nia preokupasaun kona ba saláriu tanba Instituisaun privadu kbi’it la too hanesan Governu nia ida, nune’e hato’o ba Xefe Estadu no Xefe Estadu mak lobi Governu oinsá bele aloka orasamnetu ba instisuisaun privadu sira tanba instituisaun privadu mós ajuda Governu forma Timoroan sira.

“Ita kbiit la hanesn ho Governu tanba ne’e haruka dosente kuandu ba kontinua estudu mestradu no doutoramentu, tanba dehan lisensiatura ne’e tenke mestratrdu ho doutoramentu mak hanorin entaun ida-ne’e mak sai preokupasaun. Tanba ne’e, ita nia kbiit la to’o, iha ne’e dosente sira hato’o katak saláriu kiik tanba kapasidase kbiit finaseiru,” nia deha.

Hatan ba kestaun ne’e, PR diferensa entre instituisaun superior privadu no Governu ne’e ne’e normal maibé importante mak kontribuisaun ba juventude atu hasa’e kualidade iha Timor Leste, tanba ko’alia kuantidade tenke iha kualidade maibé iha kualidade uitoan ne’e labele garantia ba longu prazu.

Tanba, bainhira ema uitoan de’it mak kualidade kuandu mate ka moras atividade labele la’o tanba garantia katak, kualidade no kuantidade ne’e hanesan prosesu aprendizajen integradu polítiku importante ne’ebé liga ba malu, tanba instituisaun privadu mós ajuda Governu no Governu mós tau matan ba instituisaun privdu liuhosi apoiu propina ba estudante sira.

Jornalista : Osoria Marques

Editór      : Cancio Ximenes

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!