Top

Sentru Saúde Maliana rejista pasiente 1.206 sofre IRA

infesaun vias respiratóriu aguda (IRA). Ilustrasaun/Google

MALIANA, 24 marsu 2023 (TATOLI)-Hahú hosi fulan-janeiru to’o fevereiru tinan 2023 ne’e sentru Saúde komunitária iha postu administrativu Maliana, munisípiu Bobonaro, rejista pasiente na’in-1,206 mak sofre moras Infesaun Respiratória Aguda (IRA).

Xefe CHC Maliana, Luis Gonçalves, hateten moras ne’e afeta liu ba labarik, adultu sira hotu feto no mane ne’ebé halo atividade kontamina bee fo’er iha tempu udan inklui  ambiente ne’ebé la saudável.

Alende moras IRA, tuir kedas moras diarreia mós rejista númeru daruak ho nia totál vizitante 1,514.

Notísia relevante: Prevene dengue, Saúde Bobonaro halo fomigasaun ba aldeia Manu-Aman

“Iha fulan-janeiru kazu ne’ebé rejista aas liu mak ISPA ho nia númeru 691, tuir kedas diarreia ho númeru 158, iha fulan fevereiru mós ISPA mak rejista aas liu nafatin ho totál 515, diarreia 142,” nia ko’alia iha suku Ritabou, sesta ne’e.

Luis haktuir, hosi totál pasiente hirak-ne’e konsulta, pesoál saúde sira halo observasaun hotu, fó ai-moruk hodi hatún moras ne’e inklui fahe informasaun liuhosi atividade promosaun saúde atubele proteje-aan hosi kauza ba moras ne’e rasik.

“Moras ne’e mai hosi ita mak halo infesaun ba ita nia-aan rasik, la tau atensaun entaun fasil atu kona ita, liuliu labarik kiik sira,” Luis hatutan.

Moras Infesaun Vias Respiratória Aguda

Moras infesaun Vias Respiratóriu Aguda (IRA) mak infesaun viral (infeksaun ne’ebé kauza hosi virus) ne’ebé akontese iha ita-nia dalan iis nian. Bainhira ita dada iis anin sei halai tuir ita-nia dalan iis nian antes to’o iha pulmaun. Normalmente ita-nia dalan iis hahú ka forma hosi Inus, Kavidade nasal (inus kuak), faringe no laringe (kanál rua ne’ebé nia lokalizasaun iha kakorok).

Anin sei pasa hosi dalan-isin hirak ne’e molok tama ba traqueia no pulmaun. Infesaun ne’ebé akontese iha ita-nia dalan-iis sei provoka ka halo ita sente susar no la konfortável bainhira dada iis, no nu’udar konsekuénsia sei halo ita-nia isin falta anin hodi hala’o nia funsaun ho di’ak. Moras ida-ne’e fasil tebes da’et no fasil tebes atu kura.

Kauza hosi Infesaun Vias Respiratória Aguda

Moras IRA kauza hosi virus no bateria ne’ebé invade diretamente ita-nia dalan iis liuhosi matan, inus no ibun. Virus sira-ne’ebé hamosu moras ne’e mak hanesan Rhinovirus, Coronavirus, Virus parainfluenza, no adenovirus.

Fatór sira-ne’ebé kontribui hetan moras IRA

Fatór sira-ne’ebé kontribui atu hetan moras IRA mak hanesan;

Relasaun ho individu

Laabarik sira-ne’ebé la simu imunizasaun, bebé ne’ebé la hetan susu hosi inan, bebé no labarik sira menór ho idade tinan ida, sistema imunolojia fraku (daya tahan tubuh lemah), má-nutrisaun, moras krónika, ijiéne pesoál ne’ebé la di’ak.

Relasiona ho ambiente

Mudansa temperatura ambientál, poluisaun (rai-rahun), asinamentu (kepadatan, overcrowding), falta ventilasaun iha uma, fumadór barak (su’ar hosi sigarru bele hasa’e insidénsia ba moras ne’e) no ahi-su’ar.

Transmisaun

Moras Infesaun Vias Respiratóriu Aguda (IRA) transmite ka da’et liuhosi kontaktu direta (koali’a, fani, kabeen) ho ema ne’ebé hetan tiha ona moras ne’e.

Síntoma

Moras Infesaun Vias Respiratóriu Aguda (IRA) sei hatudu sinál no síntoma hanesan; inus been turu no suli ka inus metin, me’ar (me’ar maran), isin kolen ka baruk, isin manas (dalaruma), garganta moras, no ulun moras (dalaruma).

Tratamentu

Tratamentu ba iha moras infesaun vias respiratóriu aguda (IRA) iha oin rua (2) mak tratamentu medikamentoza (ho ai-moruk) no tratamentu non-medikamentosa (la uza ai-moruk).

Tratamentu medikamentoza (ho aimoruk): médiku sira mak sei fó ai-moruk bainhira ita ba hala’o konsulta iha sentru saúde ka iha ospitál.

Tratamentu non-medikamentoza (tratamentu la ho ai-moruk): tratamentu ne’ebé prátiku no ita bela halo hanesan suas ho bee manas nia su’ar, hemu bee no jus barak, deskansa barak no selu-seluk tán.

Prevensaun

Moras infesaun vias respiratóriu fasil tebes atu kona ema maibé fasil tebes mós atu prevene, sé ita iha konsiénsa no kultura saudável. Asaun ka hahalok sira-ne’ebé ita tenke halo hodi prevene moras ne’e mak hanesan; fase liman ho sabaun, hadook aan hosi ahi-su’ar no rai-rahun, taka inus no ibun bainhira fanin ka me’ar, susu-been ekskluzivu ba bebé foin moris to’o fulan neen (6), labele fuma besik, halo vasinasaun, no kuidadu ijiéne pesoál.

Notísia relevante: Ai-moruk item balun iha saúde Bobonaro stoke out dezde 2022

Jornálista: Sergio da Cruz

Editór: Evaristo Soares Martins

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

Sponsored
error: Content is protected !!