MALIANA, 09 abríl 2023 (TATOLI) – Kámara Komérsiu no Industria (CCI, sigla portugés) munisípiu Bobonaro, rejeita no lamenta ho prezensa empreza Xines Hong Takhacay ne’ebé hahú loke fábrika batako iha área Mau-Mali, aldeia Samelaun, suku Ritabou, postu administrativu Maliana, tanba konsidera bele hamate atividade negósiu lokál.
Prezidente CCI Munisípiu Bobonaro, Santina Mafalda, haktuir antes ne’e sira halo ona kolaborasaun ho autoridade munisípiu Bobonaro, Polísia Nasionál Timor-Leste atu hapara provizóriu atividade hosi empreza refere, maibé sidadaun estranjeiru ne’e lakohi koopera no kontinua orienta traballadór sira halo uma no instala mákina.
Ligadu ho kestaun refere iha segunda ne’e, estrutura CII munisípiu Bobonaro hamutuk ho emprezáriu Bobonaro oan no autoridade lokál no komunidade sira re-afirma sira-nia pozisaun ba direita terrenu hodi husu emprezáriu estranjeiru ne’e aprezenta dokumentu legál sira-ne’ebé atribui hodi loke investimentu ne’e.
Tuir CCI munisípiu Bobonaro nia entendimentu loloos ne’e merkadu livre ba ema estranjeiru só bele aplika de’it iha kapitál nasaun, la’ós fó oportunidade ba ema xineza sira loke negósiu ki’ik iha suku to’o aldeia.
Notísia relevante: Santina Mafalda troka Norberto José lidera CCI Bobonaro
“Ami-nia objetivu mai iha-ne’e, buat-ne’ebé timoroan bele halo, ema estranjeiru labele halo, tanba sira kuandu halo ona osan nunka para iha Timor, osan sai hotu ba rai-li’ur, entaun oinsá governu atu haree buat sira-ne’e, sé karik la para ami sei halo asaun ida, ami sei servisu hamutuk ho prezidente autoriade, SERVE oinsá ami evita tia problema ne’e, sira labele loke negósiu iha aldeia to’o suku,” nia informa ba Jornalista sira, iha Mau-Mali, segunda ne’e.
Emprezária ne’e hutatan, tuir informasaun ne’ebé ekipa CCI rekolla katak objetivu hosi empreza xineza loke fábrika batako ne’e, tanba Programa Nasionál Dezenvolvimentu Suku (PNDS) fó kuotasaun ba sidadaun estranjeiru halo distribuisaun materiál ba projetu sira-ne’ebé implementa iha suku no aldeia.
CCI munisípiu Bobonaro mos nota sidadaun xines hirak-ne’e hakarak prienxe kuotasaun tanba PNDS muda ona item batako hosi materiál lokál ba fali materiál loja nian.
“Ha’u husu governu haree ba kuotasaun ne’e para iha-ne’e ona, labele fó ba ema xina sira tenke fó ba Timor-oan, tanba porojetu ida-ne’e atu halo moris ema timoroan sira, la’ós atu fó-haan ba ema estranjeiru sira hosi nasaun jigante sira, depois lori osan sira-ne’e sai hotu ba sira-nia rai, ikus ita Timoroan sai fali penonton,” nia dehan.
Vise-Prezidente CCI Munisípiu Bobonaro, Adelino Gonçalves, reforsa sira-nia parte halo intervensaun ba investimentu ne’e atu proteje Timoroan sira-nia negósiu nune’e labele hetan ameasadu hosi ema estranjeiru tanba mákina ne’ebé empreza Hong Takhacay instala kada oras bele prodús batako 5000.
CCI munisípiu Bobonaro hakarak hola pozisaun ne’e tanbá tuir informasaun ne’ebé asesu iha SERVE katak investimentu ne’e emprezáriu estranjeiru ho naran Len Shuceng ne’ebé kaben ho sidadaun timoroan ne’e investe de’it ho 10% no 90% sósiu ho nia maluk sidadaun xines na’in-rua ne’ebé loka loja iha parte rotunda Maliana ho vizita turista.
Tanba ne’e CCI-TL konsidera sidadaun estranjeiru hirak-ne’e kontra ona dekretu-lei númeru 15/2017 iha aline (H) no (I), katak kualkér investimentu ida atu halo iha rai-laran investidór nasionál mak tenke investe ho 75% no estranjeiru 25%.
“Ami husu autoridade no Governu bele asegura Timoroan nia futuru negósiu, tanba ita haree daudaun buat-ne’ebé timoroan bele halo ema esntranjeiru mai halo hotu, entaun timoroan sira atu ba ne’ebe,” nia katak.
Esmeralda Cristiana, sidadaun Timoroan ne’ebé kaben ho sidadaun Xines ne’e deklara,antes ne’e sira Sosio duni ho empreza estranjeiru na’in-rua ne’e ho pursentu boot liu, maibé hafoin hetan intervensaun hosi CIIMB sira deside renova fali dokumentu.
“Ita ko’alia klaru de’it investimentu ne’e 100% hau-nia, agora serbisu seidauk la’o tanba ha’u-nia dokumentu sei urus hela, ne’e 100% hau-nian dokumentu, ha’u halo investimentu, ha’u la’ós foti ema estranjeiru mai hein iha-ne’e, ha’u fiar katak ha’u sei hatama ema-ne’ebé mak dezempregu hela besik iha ne’e, tanba mesin iha-ne’e boot, ha’u sei hatama ema 10-resin hanesan,” nia dehan.
Diretora Empreza Hong Takhacay ne’e garante katak maske nia kaben ema sidadaun Xines maibé osan ne’ebé sira investe iha fabrika ne’e sei la lori ba rai-li’ur.
“Ami rua rekening ketak-ketak, ida osan tama ne’e ha’u mak kaer, ha’u dehan hasai mak hasai, hau dehan la hasai la hasai, tanba rekening ha’u mak kaer, osan tama hotu ha’u-nia konta bankária, PNDS nia mós osan agora osan nia mak kaer duni, maibé osan ne’e tama ha’u-nia konta bankária,” nia afirma.
Kona-bá estatu rai, Esmeralda dehan, ne’e proprietáriu privada tanba antes ne’e nia hola hosi komunidade ne’ebé dekalra katak na’in ba rai ne’e tanbá nia avo mak husik hela ho totál ektare ida.
Notísia relevante: CCI-TL realiza festivál kulturál selebra loron moris munisípiu Baucau
Jornalista : Sérgio da Cruz
Editór : Evaristo Soares Martins
