CONI-TL rekomenda ba órgaun eleitorál atu hala’o edukasaun sívika regularmente

DILI, 09 juñu 2023 (TATOLI)—Portavós Caucus Observadór Nasionál Inkluzaun Timor – Leste (CONI-TL), Yasinta Lujina, hateten CONI-TL rekomenda ba órgaun eleitorál atu hala’o edukasaun sívika no edukasaun votante ho regularmente labele hein eleisaun mak foin halo.
“Atividade edukasaun sívika tenke hala’o ho regularmente labele hein to’o besik eleisaun tanba liuhosi eduksaun rua ne’e mak bele tulun ita-nia maluk sira hodi komprende sira-nia direitu kona-ba obrigasaun hanesan sidadaun iha rai ida-ne’e. Ita labele hein eleisuan hotu ita mós para, nune’e nafatin aumenta ema-nia koñesimentu no ema-nia preparasaun mós, liuliu ema bele komprende nia direitu sívika ida-ne’e, hodi ema ezerse nia direitu votu,” nia dehan iha konferénsia imprensa, iha edifísiu CAUCUS, Obrigado Barak, Dili, sesta ne’e.
Tanba, nia dehan, atu evita votu nulu no branku tenke halo edukasaun sívika ho edukasaun votante, nune’e ema bele hatene maibé CONI-TL hamutuk órgaun eleitorál no mós Sekretária Estadu Igualdade ba Inkkuzaun (SEII), nafatin iha korajen no esforsu hodi halo edukasaun sívika ba sidadaun sira iha fulan tolu antes tama eleisaun.
“Ami halo ida-ne’e hodi tulun ami sukat no hatene prosesu eleisaun uluk ho agora, iha partisipasaun ka lae. Nune’e, aban bainirua iha eleisaun, ita iha ona dadus. Ita labele hein de’it órgaun eleitorál mak halo edukasaun sívika maibé presiza ita hotu nia kontribuisaun,” nia dehan.
Tuir nia, eleisaun suku no munisipál mós besik ona entaun iha sustentabilidade ba prosesu sira-ne’e tenke la’o ona.
Yasinta Lujina dehan durante eleisaun no kampaña CONI-TL mós halo observasaun ba sentru votasaun 40 ne’ebé mak observadór CONI-TL hala’o no iha partisipasaun ne’e hatudu katak inkluzivu tebes iha loron votasaun, katak iha prezensa eleitór feto, juventude, ema ho defsiénsia, LGBTIQ+, ferik no katuas sira hodi ezerse direitu votu.
“Iha sentru votasaun sira ofisiál halo atendimentu espesíal ba eleitór sira ne’ebé ho kondisaun isin rua, inan sira ho oan kiik, ema ho defisiénsia, ferik-katuas, maske nune’e iha fatin balu 2% mak la halo atendimentu ho di’ak,” nia dehan.
Kona-ba asesibildade ema ho defisiénsia iha sentru votasaun sira, 68% seidauk iha asesibildade adekuada ba atendementu ema ho defisiénsia matan, utiliza kadeira roda no eleitór badak iha kabina votu iha sentru votasaun sira.
“Ita mós rejista kazu balun ne’ebé mosu ka akontese iha loron eleisaun hanesan bulletin votu hotu iha sentru votasaun balun halo eleitór sira tenke hein kle’ur tanba ofisiál sira sei ba foti, eleitór balu labele vota tanba laiha dokumentu orijinál, problema ho tinta ne’ebé hetan komplain hosi fiskál no mós mosu peturbasaun ba prosesu eleisaun iha sentru votasaun balun,” nia dehan.
Iha prosesu kontajen votu, iha sentru votasaun 92% la’o di’ak, organiza ho di’ak, seguru, ambiente saudavél, mekanizmu kontajen efektivu, nakloke ba públiku ho prezensa hosi fiskál partidu, garante integridade no transparénsia, maske nune’e iha sentru votasaun 8% mak fatin la adekuadu tanba laiha espasu ba fiskál no observadór sira.
CONI-TL ho ninian membru observadór hamutuk ema na’in-40 kompostu hosi feto, juventude, ema ho defisiénsia no komunidade LGBTIQ+ kobre iha munisipiu neen (6) hanesan Dili, Baucau, Bobonaro, Covalima, Ermera no Manufahi, no iha kada munisipiu forma ekipa ema na’in-lima (5) no ekipa nasionál ema na’in-10.
Kona-ba kampaña eleitoral, 94% partidu polítika sira aprezenta sira-nia kompromisu hodi konsidera asuntu igualdade jéneru no inkluzaun, juventude, feto, liu-liu asuntu ema ho defisiénsia sai matéria prioridade iha sira-nia kampaña, maske sei nota katak partidu polítiku sira mós seidauk espesifiku ko’alia kona-ba asuntu no programa ba LGBTIQ+.
Aleinde ne’e, iha envolvementu direta ema ho defisiénsia, juventude no feto (98%) hodi sai hanesan autór importante hodi lídera, organiza no ko’alia iha palku kampaña.
Nune’e mós iha atividade kampaña eleitorál hatudu partisipasaun ne’ebé di’ak mak 98% feto, juventude, eEma ho defisiensia no komunidade LGBTIQ+ iha kampaña eleitorál, no iha 73% prezensa offisiál eleitorál feto hosi CNE hodi superviziona atividade kampaña eleitorál.
Jornalista : Osória Marques
Editór : Cancio Ximenes

