La’o Hamutuk sujere Governu dezeña planeamentu polítiku aliserse ekonómiku diversifikadu

DILI, 06 jullu 2023 (TATOLI)–Koodenadór La’o Hamutuk, Celestino Gusmão Pereira, hateten Lao Hamutuk sujere ba Governu no Parlamentu Nasionál (PN) dezeña planeamentu polítiku aliserse ekonómiku diversifikadu no sustentável.
Tanba, nia dehan, Timor-Leste nia Orsamentu Jerál Estadu (OJE) sempre simu liu 80%, ne’ebé finánsia hosi fundu petrolíferu no konverte hosi mina-rai no gás, no investe iha merkadu finanseiru internasionál.
“Iha futuru nesesidade sira kontinua aumenta tuir kreximentu populasaun no inflasaun. Nune’e, tinan barak La’o Hamutuk sujere atu Governu no Parlamentu Nasional dezeña planeamentu polítiku ne’ebé apropriadu hodi ajuda harii rezilensia povu nian no harii aliserse ekonómiku ida ne’ebé diversifikadu no sustentável,” nia dehan liuhosi nota ne’ebé Agência Tatoli asesu, kuarta ne’e.
Iha dékada rua ona hala’o monitorizasaun, peskiza, análiza no advokásia kona-ba direitu umanu no prosesu dezenvolvimentu inklui monitoriza instituisaun finanseiru Internasionál, ajénsia internasionál no Nasaun Unida no órgaun estadu sira Timor-Leste nian.
Tanba ne’e, La’o Hamutuk hakarak introdús organizasaun ba distintu Deputadu/a foun sira iha lejislatura ida-ne’e, hafoin hosi esforsu maka’as iha prosesu eleitoral, ida-ne’ebé ikus mai povu Timor-Leste fó konfiansa atu sai matadalan ba Povu nian iha órgaun soberania Parlamentu Nasionál.
Maske, nia dehan, barak hosi Deputada no Deputadu sira ami koñese malu ona tanba dala barak hasoru malu hodi halo reuniaun formál no informál hodi ajuda malu iha diskusaun ba asuntu politiku sira.
Maibé, ba deputadu/a ne’ebé foin tama iha Parlamentu, bele koñese malu no estabelese ligasaun hodi servisu hamutuk, ho ida-ne’e apresia deputadu sira-nia vontade polítika no prontidaun ne’ebé atu enfrenta dezafiu oioin ba povu Timor-Leste nian.
“La’o Hamutuk nafatin prontu atu servisu hamutuk ho depuatu sira atu avansa polítika ne’ebé bele ajuda povu nia moris,” nia dehan.
Tanba, dala barak liu La’o Hamutuk halo servisu hamutuk ho Komisaun espesializada C (finansa públiku) no Komisaun D (dezenvolvimentu ekonómiku) no komisaun sira seluk.
La’o Hamutuk koko ajuda Governu no PN iha formulasaun no elaborasaun ba Orsamentu Jerál Estadu (OJE) kada tinan ne’ebé Governu prepara no submete ba Parlamentu Nasional atu diskute, tetu no aprova.
“Nu’udar ezemplu bele hetan informasaun sira hosi ami-nian envolvimentu iha prosesu OJE 2023. Ami mós dala barak envolve iha prosesu elaborasaun no diskusaun sira kona-ba lei no polítika sira iha Governu no Parlamentu Nasionál, dala barak oferese ami nian kontribuisaun liu hosi submisaun, testemuña iha audiénsia públiku no karta aberta sira atu ajuda instituisaun sira hodi foti desizaun ne’ebé matenek bazeia ba faktu no evidensia,” nia hateten.
Tanba, nia dehan, situasaun sósiu-ekonómiku nu’udar polítiku, deputadu sira hatene tiha ona dezafiu estruturál boot liu ne’ebé povu Timor-Leste iha mak pobreza ekonómiku no multidimensionál, dezempregu, malnutrisaun, dependénsia ba petróleu, dependénsia ba importasaun, kualidade sistema edukasaun no saúde seidauk natoon.
Jornalista : Osória Marques
Editór : Cancio Ximenes

