Governu presiza fó importánsia ba joven potensiál

DILI, 07 agostu 2023 (TATOLI)—Programa Manager Ermera Ai-Kulat Mutin Orgániku (EAMO), Januario Gonçalves, hateten Governu presiza fó importánsia ba joven potensiál sira-ne’ebé hamout aan iha iha mundu empreendedorizmu.
Notísia Relevante: “Produsaun ai-kulat sai indústria ba joven timoroan sira”
“Ha’u haree joven ne’e hanesan potensia ida ba Estadu. Hosi ne’e, ita iha diferensa boot tanba iha ema-nia rain Estadu no Governu tau importánsia ba joven no halo joven iha kreatividade. Maibé, ita-nia rain Estadu ladún tau importánsia. Entaun, joven falta motivasaun no konrajen no mós dezentendimentu barak,” Januario Gonçalves hateten ba Agencia Tatoli liuhosi programa “Entrevista Eskluziva” ho topiku “Papel Foinsa’e iha Mepreendedorizmu ba Dezenvolvimentu Ekenómiku” iha estúdiu Agência Tatoli, I.P, Faról, foin lalalis ne’e.
Iha era globalizasaun ne’e joven hahú ona compete ho matenek no koñesimentu barak, tanba mundu agora kompetativu no inovasaun ne’e, joven sira presiza abilidade barak.
“Foin lalais, ha’u vizita Estadu Unidu, iha tinan 2022, ha’u haree joven kreativu tanba ema-nia nasaun super power iha mundu, tantu dezenvolvimentu polítika inklui defeza di’ak tebes. Sira iha dezenvolvimentu ne’ebé boot liu. Hosi ne’e, bele enkoraja ita atu dezenvolve-aan iha área empreendedorizmu nian. Ha’u apreende duni área empreendedorizmu ne’e hodi bele halo dezenvolvimentu ekonómia iha baze hodi kontribui ba nasaun. Hosi esperiénsia ne’e mak hodi haforsa servisu ekipa ba produsaun ai-kulat iha Ermera,” nia dehan.
Agora ko’alia kona-ba produsaun ai-kulat, nia dehan, kada loron ninia grupu prodús kaixa 50. No, kaixa ida faan ba $1 no faan iha Supermakadu sira iha Dili. Maibé. kliente mak sosa direta iha fatin produsaun mak ho folin sentavus $50. Ida-ne’e hanesan solidariedade ida,”
Nia hateten, sira-nia produsaun ai-kulat ne’e uluk bainhira atu faan iha Dili ne’e, sira tula tuir ba bus Atsabe nian no dala ruma tula ba karreta Grand Max, maibé depois tinan 2020 sira hetan apoiu hosi projetu USAID ho motor ida depois apoiu hosi Nova Zelándia ho motór roda tolu atu fasilita tula sira-nia produsaun ai-kulat.
Materiál ne’ebé uza hodi halo ai-kulat ne’e 100% moos tanba la uza kímiku no bainhira uza kímiku mak nia sei la moris.
Maibé, tuir nia, ida-ne’e hein katak Governu foun ne’e planu sosa materiál hodi koko ne’e di’ak liután, nune’e futuru hakarak importa karik iha legalidade ne’ebé klaru.
Kona-ba ekipamentu modernu ba produsaun ai-kulat, nia hateten, sira hetan kontaktu no vizita direta ba fatin iha indonézia no akompañia hosi tutorial YouTube, hodi halo produsaun ai-kulat ne’e maibé primeiru uza dandang ne’ebé daan ho eletrisidade, dandang nia funsaun ne’e atu aumenta nia kuantidade ne’ebé to’o rihun ida resin.
“Agora ekipamentu seluk ida mak autoclap ne’e hodi garante nia fini to’o atus, nune’e bele ense barak no ita bele fahe ba ita-nia grupu alvu sira. Aleinde ne’e mós presiza fatin produsaun ne’ebé luan, tanba bainhira ita daan dala ida barak ne’e tau kedas fatin luan, nune’e sai mai barak kedas,” nia dehan.
Produsaun ai-kulat ne’e hatama no faan ona iha loza sira iha Dili hanesan supermerkadu Lita Store, Leader, loza agrikultura sira inklui embaixada America no Austrália ho Nova Zelandia ne’ebé order direta ho kliente sira, maibé kuantidade mak seidauk to’o tanba demanda merkadu boot liu.
“Ai-kulat mutin ba halo modo, ita mós halo diversifikasaun ba es cream, depois halo sate, ida-ne’e tunu direta de’it no seluk mak halo ba dose no tuir mak nagit. Ida-ne’e, ita uza hodi han tanba kuantidade kiik no ita lakohi halo kliente arrepende. Atu di’ak no sabór mak tenke ho kompozisaun seluk hanesan trigu uitoan. Hanesan es cream mak presiza manu-tolun no tau uitoan ho Baunila (Vanilli) hodi morin,” nia hateten.
EAMO hahú estabelese iha 16 junu 2018, no baziea ba inspirasaun dadus peskiza boot hosi sensu uma-kain halo iha tinan 2015, ne’ebé hatudu númeru dezempregu iha munisípiu Ermera boot liu no segundu mak Timor-Leste iha má nutrisaun iha Ermera aas tebes.
“Entaun, ida-ne’e ami hanoin opurtunidade ida hodi aproveita hosi Siénsia no skill ne’ebé ami hetan iha universidade, hodi bele esplora no kontribui ba ida-ne’e. Maske la barak maibé ita halo tuir ita-nia kapasidade hanesan ema joven. Ami eskola iha eskola ida naran Institutu East Coffee Ermera. Ami apreende iha ne’ebá, loron ami apreende no kalan ami dezenvolve ami-nia ideia hodi prodús ai-kulat mutin,” nia dehan,
Buat ne’ebé inspira sira mak hanesan pasadu iha tempu rezisténsia, joven barak mak fó sira-nia vida tomak ba libertasaun nasionál hanesan masakre Santa Crúz iha 12 Novembru 1991 ne’ebé joven barak fó han ba mate.
“Hosi ne’e, ita bele hanoin ema joven fó han ba mate tanbasá mak ita joven ida-ne’e labele fó ita-nia kontribuisaun ba ita-nia nasaun liuhosi produsaun ai-kulat,” nia hateten.
Joven sira-ne’ebé servisu ho nia hamutuk 15 ho saláriu kada fulan $150 mak to’o ohin loron hetan susesu, maibé presiza kuantidade demanada tanba dadaun ne’e EAMO labele hatama ai-kulat loron-loron.
“Nune’e, husu ba Governu foun ne’e atu apoiu fasilidade hodi bele halo produsaun ne’ebé hakonu kliente nia hakarak,” nia dehan.
Jornalista : Osória Marques
Editór : Cancio Ximenes

