SEI fó formasaun ba jornalista-jestór rádiu komunidade iha territóriu nasionál

DILI, 25 setembru 2023 (TATOLI)—Sekretária Estadu ba Igualdade (SEI), hamutuk SEKOMS, CI, Programa Nabilan no JSMP, segunda ne’e, realiza formasaun kona-ba reportajen no kobertura sensivel jéneru no inkluzaun ba jornalista no xefe redasaun sira iha rádiu komunidade.
“Ohin, realiza formasaun konjunta hodi hasa’e konesimentu jornalista no jestór rádiu komunidade ba área igualdade jéneru no prevensaun violénsia hasoru feto no enkuadramentu legál sira, hodi bele halo kobertura ho sensivel ba jeneru. Formasaun ida-ne’e, prepara jornalista sira ba eleisaun suku iha fulan oin mai,” Sekretáriu Estadu Igualdade (SEI), Elvia Sousa de Carvalho hateten ba jornalista sira hafoin abertura formasaun ba jornalsita sira iha salaun Maria Gorrete, Caicoli.
Nia hatutan, meiu komunikasaun sosiál mak iha forsa, kbiit no papél importante atu halo mudansa ba mentalidade, liuliu iha ámbitu atu hakat ba eleisaun xefe suku no xefe aldeia iha 28 outubru 2023.
Tanba ne’e, nia husu jornalista sira atu halo kobertura ne’ebé balansu ba kandidatu xefe suku hotu-hotu ho porsaun ne’ebé hanesan, labele diskrimina maibé tenke fasilita kandidatu nia programa hodi promove no fó sai ba públiku, atu bele kompete iha eleisaun suku.
Tanba, nia dehan, pilar dahuluk hosi Asaun Nasional Kontra Violensia Bazeia ba Jéneru (PAN-VBJ) ne’ebé husu atu formasaun obrigatóriu tinan-tinan ba jornalista sira kona-ba direitu umanu, igualdade jéneru, VBJ no reportajen sensivel jeneru.
Iha tinan 2022, Planu Asaun Nasional Kontra Violénsia Bazeia ba Jéneru faze datoluk finaliza no aprova ona liuhosi Rezolusaun Governu Nú. 31/2022, no kompeténsia tomak ba SEI hamutuk ho parseiru implementadora tantu nasionál no internasionál sira, atu implementa programa sira ba prevensaun violénsia bazeia ba jéneru iha Timor-Leste.
PAN-VBJ faze datoluk ne’e ho durasaun tinan 10 (2022-2032), ne’ebé iha pilar datoluk hanesan Prevensaun Violénsia Hasoru Feto no Labarik Feto; Provensaun Servisu ba Feto no Labarik Feto ne’ebe iha Esperiénsia Violénsia no Apoiu Legal no Justisa.
PrezidenteConselho de Imprensa (CI), Otelio Ote, hato’o agradesimentu ba midia hotu-hotu tanba ho kapasidade limitadu, sira bele buka maneira oioin nune’e bele fasilita informasaun liga ho asuntu feto maibé importante atensaun ba lingua.
“Ho ida-ne’e, CI mós planeia ona tanba tinan-tinan ita iha premiu mídia. Se bele, tinan oin bele hatama mídia ida ba notísia feto. Agora ami iha kategoria lima de’it ne’ebé sempre atribui premiu iha loron 16 outrubru ne’e. Espera, tinan oin, la’ós tama kategoria premiu nukleu (inti) maibé kategoria sekundária mós di’ak, depois legaliza iha konsellu imprensa atu nune’e jornalista sira bele kompete,” nia hateten.
Xefe Ekipa Programa Nabilan, Xylia Ingham, hateten formasaun ida hanesna importante tanba asuntu justisa ne’e integradu hosi autór sira-ne’ebé ohin loron tur iha oin hodi aprezenta.
“Objetivu formasaun ne’e haforsa papél mídia ba prevensaun violénsia liuhosi notísia, publisidade, múzika no mós programa seluk tan hodi hasa’e jornalista nia koñesimentu ba igualdade jéneru no violénsia. Hein katak, hosi formasaun durante loron lima ne’e bele aprende buat barak hodi ajuda reportajen sensivél ba jéneru, no mós ajuda ita-nia komuinidade kona-ba dinámiku violénsia bazeia jéneru,” nia hateten.
Programa Nabian hamutuk ho SEI, CI no JSMP, nafatin iha kompromisu apoiu hodi hadi’a no haforsa liután jornalista sira no mós promove valór pozitivu feto no labarik sira.
“Midia iha poder no kbiit atu transmite informasaun maibé mós transforma no eduka ninia audiénsia sira. Tanba, jornalista sai parte ida hosi sosiedade iha responsabilidade atu hato’o informasaun sensivel jéneru no ajuda kontribui ba hapara violensia bazeia ba jéneru inklui labarik feto iha timor-Leste,” nia dehan.
Diretora JMPS, Ana Paula Marçal, hateten JSMP kolabora hamutuk SEI, Programa Nabilan hodi hasa’e jornalista nia koñesimentu kona-ba informasaun liga ho enkuadramentu legál sira.
“Servisu hamutuk atu hasa’e koñesimentu ita-boot sira-nian, la’ós dehan laiha koñesimentu maibé ajuda malu atu aumenta. Ami mós hetan informasaun hosi ita-boot sira kona-ba difikuldade iha ne’ebé no parte JMSP nian ne’e sei haree liubá enkuadramentu legál sira-ne’ebé ami sei fó ba ita-boot sira, oinsá atu hakerek ne’ebé sensivél liuliu iha tribunál nia desizaun no akuzasaun,” nia hateten.
Entaun, tuir nia, formasaun ne’e bele tulun vítima sira liuliu vítima ba asaltu, agresaun fízika no hosi informasaun ne’ebé jornalista hakerek no públika ne’e ninia linguajen ne’e halo nia sai vítima dala rua, tanba jornalista la sensivél ba jéneru.
Nia dehan, notísia ne’e labele sai simpatia ba akontesimentu ba públiku no komunidade hodi halo kómiku, hanesan titulu notísia “Tan Masako Maria Hetan Pankada” ne’e, jornalista no mídia presiza halo títulu ne’ebé atrai ema.
“Dala ida tan, violénsia bazeia ba jéneru la’ós divertimentu ne’ebé dada ema. Artista ne’e diferensa no ba kazu sira-ne’e labele fó sai buat ne’ebé atrai ema maibé halo ema la simpatia, ema la halo prevensaun, ne’e labele. Se hakarak promove no halo halakon violénsia ne’e mak títilu ne’e tenke eduka ema,” nia dehan.
Jornalista : Osória Marques
Editór : Cancio Ximenes

