“Istória pasada Timor-Leste nian hakerek ho raan”
DILI, 04 outubru 2023 (TATOLI)—Iha kuarta (04 setembru 2023), tuku 09h00 dadeersan, estudante lubun ida hatais uniforme mutin-azul tama nadodon ba Arkivu Muzeu Rezisténsia Timor-Leste (AMRT) iha Caicoli, Dili.
Estudante hirak ne’e mai hosi Eskola Bázika Katólika Santa Madalena de Canosa, Has Laran, Manleuana. Estudante hamutuk 46 ne’e la’ós atu buka fatin hodi halimar iha AMRT maibé mai vizita espozisaun permanente kona-ba istória memória pasada hahú hosi 1971-1999.
Tékniku Profisionál Unidade Edukativu iha Arkivu Muzeu Rezisténsia Timor-Leste (AMRT), Pedro Ribeiro da Costa, hateten estudante sira mai vizita AMRT ne’e parte ida hosi matéria dixiplina istória iha eskola, hodi fó koñesimentu kona-ba espozisaun istória pasada Timor-Leste nian ne’e ba estudante sira.
“Estudante sira-ne’e importante no tenke hanorin istória pasada Timor-Leste nian ba sira, nune’e sira bele hatene. Tanba, ita-nia istória ne’e la’ós hakerek ho liman maibé ita-nia lutadór no eroi sira hakerek ruin no raan ne’ebé presiza ba jerasaun foun hanesan estudante ne’e tenke konese di’ak istória pasada ne’e,” Pedro Ribeiro da Costa hateten ba Agência Tatoli, iha AMRT, kuarta ne’e.
Tanba ne’e, nia husu atu ema hotu liuliu jerasaun foun sira atu labele baruk hodi vizita muzeu rezisténsia hodi koñese no hatene istória pasada Timor nian.
“Maibé, ita-boot sira kuandu mai tenke marka audiénsia, nune’e bele mai vizita no haree espozisaun sira. Ita-nia oráriu vizita hosi tersa to’o sábadu, tuir oras servisu nian. Depois vizita hosi estudante sira ho gratuita, ba pesoal sentavus 25, ba individu selu $1, maibé mai grupu entaun selu $15 no ba idozu sira kontribui sentavus 50,” nia dehan.
Profesór Eskola Bázika Katólika Santa Madalena de Canosa, Has Laran, Manleuana, Maihel Acacio, hateten obejtivu hosi labarik sira mai vizita AMRT ne’e atu hatene no rona esplikasaun hosi responsável AMRT nian kona-ba istória Timor-Leste nian.
“Ami lori estudante mai iha ne’e ho ami-nia objetivu mak atu habelar tiha koñesimentu labarik sira-nian iha parte istória Timor nian, Tanba iha mós konteúdu kuríkulu edukasaun nian barak-liu ko’alia kona-ba istória Timor nian, entaun eskola hanoin meiu ida mak halo planu apenas la’ós matéria de’it maibé presiza mós vizita no asesu informasaun ho faktu. Tanba, dala ruma iha sala-de-aula ne’e manorin fó hanorin ko’alia de’it laiha faktu, entaun ami lori sira mai atu hatene direta hodi hatene akontesimentu ne’ebé mak akontese ona iha pasada kona-ba prosesu indenpendénsia Timor nian,” nia hateten.
Aldeinde ne’e, nia esplika, estudante mai vizita AMRT ne’e atu oinsá mak bele hatene di’ak liután no hodi fó valór ba eroi ne’ebé mate ba independénsia ida-ne’e no respeita istória ne’e.
“Ita tenke luta ba dignidade Timor nian tanba keta aban bainrua labarik ne’e sai lideransa ida iha nasaun ne’e, entaun sira hatene ona no sei ukun ho nasionalizmu. Entaun, ho sira-nia vizita hodi rona esplikasaun hein katak bele akapta líder nasioná sira no eroi sira. Nune’e, ho sira-nia prezensa iha fatin ne’e, ha’u-nia esperansa ba sira katak mezmu sira la partisipa luta naruk ne’e maibé ho istória ne’e bele lori labarik sira ba hatene akontesimentu ne’ebé ho loos iha AMRT,” nia dehan.
Reprezentante estudante Eskola Bázika Katólika Santa Madalena de Canosa, Has Laran, Manleuana, Tanicia Auxiliadora da Costa Babo, husu ba profesór sira atu lori beibeik estudante sira mai vizita hodi rona esplikasuan hosi responsável sira iha AMRT, tanba istória ne’e imprtante tebes hodi aprende atu labele haluha.
“Istória ne’e mós aban bainrua sei sai iha ezame, tanba ne’e ha’u husu atu profesór sira tenke lori ami mai iha ne’e atu hatene no koñese ita-nia líder nasionál no eroi sira ne’ebé fó aan ba mate hodi hetan ukun aan. Entaun, istória ne’e importante ba ami estudante liuliu hanesan ami labarik kiik sira,” nia hateten.
Nai dehan, ohin responsável ne’e esplika no hatudu funu iha ai-laran hasoru invazór sira no momentu ne’ebá lutadór sira laiha kadernu no lapizeira hodi hakerek informsaun no pasa ba-malu, maibé sira uza de’it au nia kulit hodi halo kuadru no ai ne’ebé sunu tiha depois hela nia anar-metan ne’e mak hodi uza hanesan zis hodi uza hakerek.
“Ida-ne’e ha’u kontente no gosta rona istória ida-ne’e, tanba uluk ita-nia boot sira la uza lapizeira no kadernu maibé uza de’it ai sira mak hodi hakerek. Ha’u gosta haree fotografia ne’e,” nia hateten.
Jornalista : Osória Marques
Editór : Cancio Ximenes
