PRADET hakarak armoniza protokulu atendimentu ba vítima sira
DILI, 26 outubru 2023 (TATOLI)–Koordenadora Programa Fatin Hakmatek ka Psychosocial Recovery and Development in East Timor (PRADET), Luisa Marçal, hateten PRADET hakarak armoniza protokulu ba atendimentu vítima sira.
“Atu halo atendimentu forensik ne’e só PRADET mak bele halo maibé agora ministériu saúde hakarak integra ho servisu saúde, entaun PRADET halo revizaun atu bele iha matadalan ida de’it hodi fó atendimentu ba ema, Entaun, ita presiza halo armonizasaun ba protokolu, nune’e halo atendimentu ba ema ne’e ho dokumentu ida de’it. Nune’e, ami halo ona mudansa protokolu maibé ita mós informa ona ba ministériu saúde, ministériu Justisa, Prokuradór Jerál no parseiru relevansia sira. Sira mós fó hanoin ba ami no ideia sira-ne’e tau hotu ba protokolu,” nia hateten ba Agência Tatoli, iha Hotel Timor, kinta ne’e.
Hosi tribunal mós, nia dehan, apresia ba protokolu ida-ne’e maibé agora MS mós hakarak kaer no hakarak armoniza protokolu nian, nune’e PRADET halo sira-nian no sira mós prodús sira-nian, maibé atu espesífiku liu ne’e sei haree hamutuk.
Kona-ba mudansn protokolu, nia dehan, ida-ne’e laiha buat ida no parte hotu halo diskusaun iha loron rua nia-laran no hein hetan aprovasaun hosi ministériu.
“Ami hein protokolu ne’e sei hetan aprovasaun hosi ministériu sira. Maibé pur-enkuantu ami laiha problema ho protokolu. Tanba, durante ne’e médiku no pesoal sira servisu ne’e hetan legalidade ho sertifikadu no servisu ho dignu, no foti evidénsia ba violénsia,” nia dehan.
Ema ne’ebé hetan sertifikasaun ezaminasaun ne’e hamutuk 60-resin ne’ebé treinadu hotu ona, maibé entre sira balun ba kontinua eskola iha rai-li’ur entaun sira-ne’ebé mak halo servisu loloos ne’e hela 20-resin de’it ona.
“Hosi númeru ne’e fahe ba ospitál referrál sira hanesan iha Dili ne’e kobre Aileu, Ermera, Liquiça, no Manatuto. Depois mak Baucau kobre Viqueque no Lautém, Maliana kobre Maliana de’it, RAEOA mós nune’e, Covalima kobre Manufahi ho Ainaro.Tanba ne’e mak ami halo armonizasaun ba protokolu ministériu saúde nian, dehan ba futuru sira sei hakarak halo kooperasaun ho PRADET atu oinsá bele iha formasaun kontinuasaun ba pesoal saúde sira,” nia hateten.
Nia hateten, kada fulan sira sempre rejistu kazu 54 ba leten no menus liu ne’e ema 20-resin de’it.
“Dadus ne’ebé PRADET iha no kobre hosi Dili Manatuto, Aileu no Liquiç nian hamutuk 54. Ida-ne’e aas ona no menus mak 40, tun liu ba ne’e hetan 30. Ita halo komparasaun ho uluk nian 20-resin de’it. Hosi kazu ne’e ho tipu kazu hosi númeru ne’e mak violénsia doméstika, violénsia seksuál ba menór mak barak. Kazu abandonadu ne’e ami la fó ezame ezaminasaun no halo de’it akonsllamentu. Maibé bainhira rekere ona kazu ida mai ami-nia fatin ne’e signifika hakarak prosesa nia kazu,” nia hateten.
Jornalista : Osória Marques
Editór : Cancio Ximenes
