Natar ektare 128 iha Samalari abandona
DILI, 21 dezembru 2023 (TATOLI)—Xefe suku Samalari, postu administrativu Baucau Vila, munisípiu Baucau, Rui Magno Siqueira, hateten natar iha suku Samalari hamuruk ektare 1.587 ne’e iha natar ektare 128 mak abandonadu.
“Hosi natar ektare 1.583 ne’e, iha ektare 83 mak la funsiona kle’ur ona tanba irrigasaun no ektare 45 mak mota lori. Natar ne’ebé ativu ne’e natureza nia polítika mak natar sai bee-dalan no sai mota, nune’e kuaze povu nia atividade halai natar, toos, kantadiru lakon hotu kedas,” Xefe suku Samalari ne’e hateten ba Agência Tatoli, liuhosi telefónika, kinta ne’e.
Nia dehan, atu solusiona problema ne’e mak dahuluk autoridade komunitária hato’o ona pedidu ba autoridade munisipál no sei rezolve tuir liña ministeriál tanba presiza urjente ka emerjénsia.
“Foin lalais, semana ne’e nia-laran, Dirasaun Nasionál ba Planeamentu Estratéjia, halo observasaun direta ba fatin ne’e. Ida-ne’e, sira dehan kazu ne’e relevante hodi tau ba kazu emerjénsia no sira apoiu imediatamente iha tempu badak nia-laran,” nia dehan.
Nune’e, nia husu IX Governu Konstitusionál ne’e atu tau prioridade orsamentu ba kazu emerjénsia sira, tanba ida-ne’e mak komunidade Samalari hodi moris no bele redús volume kazu ne’ebé akontese iha suku refere.
“Ida-ne’e Governu la tau matan mak automatikamente povu ne’ebé hela iha Suku Samalari nia uma tama hotu ba mota laran. Tanba ameasa ona hosi metru ida ba estrada públiku. No iha metru 15-20 bele ameasa mós ba rate inklui igreja no bele kona Maxs Stahl nia entrevista fatin ba abrigu Saudozu Daitula nia fatin,” nia dehan.
Akontesimentu ne’e akontese iha tinan kotuk no autoridade halo ona pedidau ba IGEADE, I.P maibé la másimu no ho emerjénsia, entaun bainihira udan ne’e bee-mota tun sai bee dalan hotu.
Agora, iha IX Governu KOnstitusionál nia ukun ne’e, deputada balun levanta ona iha plenáeia Parlamentu Nasionál (PN) no observa ona maibé hanesan povu hein de’it rezultadu.
Diretór Ezekutivu Ajénsia Dezenvolvimentu Nasionál, Institutu Públiku (AND, I.P), Rui Costa, hamutuk ho koordenadóra Unidade Kontrolu no Validasaun Kualidade, Emerenciana Freitas, ho ekipa tékniku hosi Ministériu Obra Públika hala’o observasaun konjunta hodi atende pedidu emerjénsia kona-ba konstrusaun moru protesaun iha Samalari hodi satán komunidade nia natar, hela fatin, estrada no rate iha fatin refere.
Vizita ne’e nu’udar orientasaun hosi MPIE hatán ba intervensaun hosi deputada Veneranda Lemos Martins iha diskusaun Orsamentu Jerál Estadu (OJE) liubá, relasiona ho pedidu ida hosi Reverendísimu Padre Elígio Locatelli, SDB, kona-ba mota ne’ebé hahú sobu natar lubuk ida no agora atu afeta tan patrimóniu kulturál povu nian hanesan rate, uma no mós kreda iha ne’ebá.
Ho nune’e, ADN forma ekipa konjunta ida kompostu husi Diretór Ezekutivu ADN ho nia komunitiva ne’ebé akompaña hosi tékniku Unidade Kontrolu no Validasaun Kualidade (UCVQ, sigla portugés), no akompaña mós hosi ekipa tékniku Obra publika (MOP) halo vizita iha terrenu hodi haree didi’ak no verifika loloos informasaun ne’ebé simu.
Iha terrenu, ekipa konjunta nota duni katak mota estraga duni povu nia sasán no ekipa halo diskusaun barak hodi foti solusaun téknika lubuk ida ba halo normalizasaun mota refere, atu nune’e udan ne’ebé mai daudauk labele lori impaktu aat liután ba populasaun nia rikusoin.
Jornalista : Osória Marques
Editór : Cancio Ximenes
