UNTL-Univerdade Federal Santa de Catarina organiza semináriu internasionál “edukasaun-transformasaun sosiál”
DILI, 24 janeiru 2024 (TATOLI)—Diretór Centro de Estudo Cultura e Arte (CECA), Vicente Paulino, hateten Universidade Nacional Timor Lorosae (UNTL) ho Universidade Federal Santa de Catarina organiza semináriu internasionál kona-ba “Educação e transformação social” iha Timor-Leste.
Semináriu ne’e hala’o ho objetivu atu mestrado em educação iha UNTL konvida mestradu sira hodi aprezenta sira-nia traballu ne’ebé mak durante ne’e dezenvolve tiha ona, partikularmente kona-ba sira-nia projetu peskiza ne’ebé asosiadu ba sira-nia elaborasaun disertasaun ne’e rasik.
“Ami ekipa profesór no mós koordenadór koloka semináriu ne’e iha unidade kurikulár, tanba ami haree katak peskiza ne’ebé sira halo ne’e tama ona automatikamente iha kategoria estensaun. Signifika traballu iha kampu, traballu halo diskusaun entre grupu, peskiza no diskusaun ho profesór sira no ho ida-ne’e mak ami enkaixa iha semináriu ne’e iha unidade kurikulár,” Diretór CECA ne’e hateten ba Agência Tatoli, hafoin partisipa semináriu mestrado em educação na UNTL ho tema “Educação e transformação social” iha Arquivo Resistência Timor-Leste, Dili, kuarta ne’e.
Semináriu internasionál ne’e hili tema “edukasaun no transformasaun sosiál” ne’e, tanba haree hosi kada tópiku ne’ebé mestradu aprezenta ne’e refleta duni kona-ba Timor-Leste nia lalaok edukasaun iha rai-laran no iha nia ligasaun aspetu relevante sosiedade nian.
Iha aprezentasaun sira-ne’e agrupa iha kuatru grande espesialidade, dahuluk mak língua no literatura, iha ne’e mestradu kuaze na’in-10 mak aprezenta no sira sei ko’alia kona-ba difikuldade, prosesu aprendizajen iha ensinu sekundáriu no iha ensinu báziku, konserteza sira iha rezultadu peskiza tiha ona no nia rezultadu kona-ba dezafiu ho prespetivu.
Espesialidade daruak mak formasaun professó ho nia mestrandu na’in-lima (5) mak sei aprezenta sira-nia temátiku no sira-nia rezultadu ba liu dezafiu ne’ebé profesór hasoru iha prosesu iha matéria no kestaun.
Espesialidade datoluk mak edukasaun matemátika no teknolojia ho nia mestradu na’in-ualu (8) sei aprezenta kona-ba possibilidade no dezafiu hanorin matemátika no teknolojia iha sira-nia eskola no mós ho matemátika liga ho formasaun ba profesór sira.
Espesialidade dahaat mak edukasaun movimentou sosiál, ne’e iha mestradu na’in-10 ne’ebé sei aprezenta lala’ok kona-ba movimentu sosiál no movimentu juvenil iha eskola no balun sei aprezenta kona-ba agrikultór iha kampu edukativu no liga mós ba kestaun prosesu edukativu iha ita-nia rai-laran.
Sira hirak ne’e mesak interligadu nune’e ami hanoin no haree katak tema mais viável mak edukasaun no transformasaun sosiál, tanba sira-ne’e hotu reflete ba dezafiu ne’ebé hasoru no mós sei fó solusaun signifikante ba transformasaun sosiál.
Tema mestradu ne’e projetu ida-ne’ebé interresadu dezde 2009 maibé la konsege implementa tanba iha fakuldade edukasaun ne’e doutór ema na’in-tolu (3) de’it, no inísiu tinan 2000 iha fulan-fevereiru ne’e atu implementa.
“Ha’u ho ekipa profesór brasileira ho timorense hodi deside avansa kria projetu ne’e. Prosesu sira-ne’e mosu impedimentu maibé la’ós failansu COVID-19, entaun ita labele servisu ho másimu. Entaun iha 2022, ami kontinua fila-fali no aprezenta ba Konsellu UNTL depois ba Ensinu Superiór, pasa no hetan aprovasaun no rejistu iha Jornál Repúblika, 2023 hahú bolu interrasadu sira atu aprezenta,” nia hateten.
Iha totál estudante hamutuk 40 no ida deziste entaun ema 39 mak hetan aprovadu, maibé iha prosesu mátríkula balun labele liu tanba kestaun pagamentu entaun ativamente daudaun ne’e iha na’in-33 de’it.
“Hosi na’in-33 ne’e, ita fahe tiha mak na’in-10 língua no literatura nian, na’in-lima (5) iha formasaun profesór, na’in-ualu (8) iha edukasaun matemátika no teknolojia no na’in-10 seluk ne’e iha espesialidade edukasaun movimentu sosiál,” nia dehan.
Kona-ba dosente, nia dehan, sira halo tipu servisu kolaborativu entre profesór brasileira ho timorense.
Koordenadora Adjunta, Suzani Cassiani, hateten semináriu ne’e reuniaun dahuluk hafoin tinan haat estabelese projetu kursu mestradu edukasaun iha UNTL, liuliu ba Fakuldade FEAH.
“Semináriu ne’e pontu importante ida tanba ami foin maihosi Brazil presiza no tenke konese estudante sira no tema ba projetu ne’e. Tanba tuir ami-nia komprimísiu ne’e atu apoiu UNTL ba kontinuidade kursu mestradu edukasaun, tanba projetu ne’e hahú deskute desde 2009. Nune’e kursu mestradu ne’e importante atu fó autonomia ba FEAH, hodi estabelese kursu ida-ne’ebé ko’alia kona-ba kontestu no problema Timor nian,” nia hateten.
Dosente ba kursu mestradu hamutuk 31 kompostu hosi, Brasil 21 no 10 hosi dosente Timor, ne’ebé Servisu hamutuk ho Fakuldade Edukasaun Arte no Umanidade (FEAH, sigla portugés) hodi hanorin estudante mestradu sira.
Estudante kursu mestradu, Gradiana Esperança Sarmento, hateten nia parte orgullu tebes atu kontinua nia nia estudu iha kursu mestradu tanba hakarak kontinua aprende liután hosi nível lisensiatura ba mestradu.
“Tópiku ne’ebé ha’u hili mak ‘Análiza difikuldade estudante sira-nian iha matemátika, liuliu iha trigometria’. Razaun ha’u foti tópiku ne’e tanba ha’u mós hanesan profesora matemátika iha Eskola Colegio Paulo VI no hanorin iha segundo ano ensino secundário. Durante ne’e ha’u observa katak alunu maiória iha difikuldade trigonometria. Entaun hosi ha’u hakarak peskiza no hatane kle’an tanba saida mak trigonometria ne’e sai difikuldade ba sira,” nia dehan.
Jornalista : Osória Marques
Editór : Cancio Ximenes
