DILI, 26 agostu 2024 (TATOLI)—Ekipa traballu kompostu husi organizasaun, instituisaun nasionál inklui instituisaun rejionál no internasionál, segunda ne’e, halo diskusaun ba dezenvolvimentu sentru arkivu Centro Nacional Chega, Instituto Público (CNC, I.P).
Organizasaun no instituisaun nasionál sira kompostu husi CNC, I.P, Centro Audiovisual Max Stahl Timor-Leste (CMSTL), Arkivu Nasionál Timor-Leste, Institutu Públiku (ANTL, I.P) Arkivu Muzeu Rezisténsia Timorense, Institutu Públiku (AMRT, I.P), enkuantu husi internasionál mak Memória Mundiál Funu Koreia Súl, Arsip Nasional Republik Indonesia no seluk tan.
“Ohin ita halo enkontru ida ho ekipa traballu ba dezenvolvimentu sentru arkivu CNC, I.P nian, ne’ebé ekipa ne’e nia responsabilidade mak atu tulun arkivu sentru Chega iha nia dezenvolvimentu, ita konvida sira mai loron-rua, ohin no aban atu fó sira-nia rekomendasaun tékniku ba CNC, I.P, liu-liu ekipamentu saida mak presiza sosa hodi dijitaliza arkivu sira ne’ebé iha oinsá fó asesu di’ak liu ba públiku no oinsá mak harii sistema asesu ba arkivu,” Diretór Ezekutivu CNC, I.P, Hugo Maria Fernandes, hateten iha salaun CNC,I.P, Balide.
Durante loron-rua ne’e, ekipa traballu liu-liu husi internasionál sira sei fó sira-nia esperiénsia ida-idak ba CNC, I.P hodi bele iha sentru arkivu ne’ebé di’ak liu tanba daudaun institutu públiku mós harii sentru arkivu foun.
“Liga ba dijitalizasaun ninian, durante ne’e ita dijitaliza hela maibé ho ekipamentu ne’ebé mak simples maibé númeru arkivu ne’ebé ita iha tenke dijitaliza ne’e liu 50.000, entaun ita lebele ho ekipmanetu ne’ebé simples de’it maibé ita presiza ekipamentu ne’ebé avansadu liu hodi dijitaliza,” nia akresenta.
Notísia relevante : CNC, I.P asina nota entendimentu ho ISJB hodi hametin kooperasaun serbisu
CNC, I.P presiza halo dijitalizasaun ba dokumentu arkivu sira ne’ebé iha tanba tinan kotuk no tinan ne’e halo vizita ba Koreia Súl, Kambódia, no Indónezia haree sentru arkivu sira-ne’ebé iha sira dijitaliza hotu dokumentu funu nian ho avansadu.
“Entaun, ita lori fali sira mai lori fali sira mai haree ita-nia arkivu.Ekipa traballu ne’e mós ba oin sira mós sei kontinua fó apoiu téknikamente ba CNC, I.P oinsá mak bele kontinua dezenvolve arkivu,” nia tenik.
CNC, I.P presiza prezerva dahuluk hanoin hotu hatene iha ne’ebé kobre memória Timor nian husi tinan 1974-1999, entaun barak liu ne’e surat-tahan ne’ebé mai husi ema-nia testemuña, relatóriu, dokumentu rejisténsia korrespondénsia sekreta balun, entaun maioria ne’e bele dehan 80% husi 50.000 liu ne’e surat tahan.
Iha mós arkivu video, audio, fotografia balun negativu de’it tanba momentu ne’ebá uza kamera rolu maibé maioria surat-tahan, entaun prioridade hotu atu dijitaliza dokumentu 50.000 liu ne’e.
“Tanba dokumentu sira ne’e istóriku, rezisténsia nian ita bele heteten dokumentu balun tinan 40 no 50 atu a’at ona, entaun ne’e presiza prezerva lalais liuhusi dijitaliza tanba prosesu atu hadi’a surat-tahan ne’e komplikadu,” nia tenik.
Iha parte prezervasaun ne’e simples liu mak dijitaliza maibé iha dokumetu importante balun halo nia tratamentu oin seluk. Maibé sira seluk dijitaliza hotu rai iha server.
Enkuantu, rekursu umanu ne’ebé daudaun serbisu iha CNC, I.P espesífikamente ba arkivu ne’e hamutuk ema na’in-hitu, ne’ebé entre sira na’in-hitu ne’e, xefe departamentu ida, arkivista ida, dokumentalista ida seluk serbisu dijitalizasaun ba audio, no seluk tan.
Iha fatin hanesan, Acting Head/Director General Arsip Nasional Republik Indonesia, Imam Gunarto, hateten, sira-nia parte hetan kovite husi CNC, I.P atu fó ideia hamutuk hodi dezenvolve arkivu sentru Chega.
“Ha’u ho delegasaun mai iha CNC, I.P ne’e oinsá fó hanoin kona-ba projetu dijitalizasaun arkivu iha CNC, I.P bele la’o di’ak. Ami-nia prezensa ne’e oinsá halo diskusaun ka fó hanoin kona-ba prosesu dijitalizasaun ba arkivu sira ne’e ho di’ak, nune’e públiku bele asesu liuhusi dijitalizasaun liu-liu oinsá bele tuir Arsip Nasional Republik Indonesia nian,” nia katak.
Jornalista : Arminda Fonseca
Editora : Julia Chatarina
