DILI, 30 Abríl 2025 (TATOLI) – Ministériu Agrikultura, Pekuária, Peskas no Floresta (MAPPF) komprometidu atu kontinua halo reabilitasaun ba irrigasaun sira iha territóriu nasionál hodi normaliza kanalizasaun bee ba natar, nune’e bele funsiona área potensiál sira hodi hasa’e produsaun hare.
Ministru Agrikultura, Pekuária, Peskas no Floresta, Marcos da Cruz, informa katak irrigasaun sira ne’ebé prioriza atu reabilita uluk mak irrigasaun boot sira no antes ne’e mós halo ona irrigasaun boot balun iha parte leste hanesan Bee-Bui, Larisula, iha Bulutu parte Maliana no iha Tono Oe-kusi, iha parte sul nian iha Oebaba, Raibere.
“Iha mós irrigasaun balun ne’ebé prosesu servisu hela, maka iha rua; ida iha Venilale Kalata, ida iha Laivai Lospalos, kuazé 90% ona”, Ministru ne’e informa ba jornalista sira iha edifísiu MAPPF, Komoro, Dili, tersa ne’e.
Governante ne’e mós relata katak iha irrigasaun ualu mak iha prosesu atu ba konstrusaun – tolu pertense iha Maliana, rua agora konstrui hela no ida iha Baukau: irrigasaun Uatuwa sei halo konstrusaun, no ida tan mak iha Irabere-Uatukarbau; tempu-badak sei halo lansamentu.
Enkuantu, irrigasaun lima seluk maka sei iha prosesu konkursu públiku. Irrigasaun sira ne’e mak hanesan ida iha Maukola Munisípiu Kovalima, ida iha Betanu Karau-Ulun ne’e iha Manufahi, ida fali iha Sahen ne’e iha Natarbora ho Fatuberliu no iha parte norte ne’e ita iha, mota Vemasse no mota Lakló.
“Entaun sira-ne’ebé ita sura husi prosesu la’o daudaun no atu hola tenderizasaun ne’e iha irrigasaun sanulu mak ita sei esforsu atu bele konklui iha tinan rua ka tolu mai tan. Enkauntu irrigasaun rua ne’ebé halo daudaun ne’e, ita planu no ko’alia ona ho kontratór bele konklui iha fulan Agostu hanesan ne’e,” nia garante.
Ministru Marcos da Cruz dehan, alende irrigasaun boot sira, MAPPF mós nafatin tau orsamentu hodi hadi’a irrigasaun ki’ik sira. Aleinde ne’e, MAPPF mós iha ekipamentu pezadu hanesan , eskavatór sanulu resin-rua ne’ebé destaka iha Munisípiu hotu hodi normaliza kanalizasaun atu fornese bee ba iha natar.
“Nune’e iha tinan kotuk ne’e ita loke fila-fali área sira-ne’ebé abandona durante tempu-naruk, hodi koko ho utilizasaun mákina sira-ne’e hodi normaliza fali kanu sira-ne’e, no hatama bee ba iha natar ne’ebé durante ne’e abandona”, ezekutivu ne’e haktuir.
“Entaun esforsu sira-ne’e mak ita halo, hodi bele fornese bee ba natar sira-ne’e atu bele funsiona hotu iha área potensiál sira-ne’ebé bele dehan iha potensialidade ba natar,” nia akresenta.
Entretantu, iha irrigasaun ida bele gastu montante hanesan iha Maliana II ho montante $9 milloes, hanesan iha irrigasaun Kalata ne’ebé la’o daudaun ne’e ho montante $11 milloes, ida iha Laivai ne’e gastu $7 milloes, seluk ne’e seidauk hatene ninia montante tanba sei iha prosesu konkursu públiku, maibé orsamentu ne’ebé gastu ba irrigasaun sira-ne’e kuazé $5 milloes ba leten.
Jornalista: Alexandra da Costa
Editór: Rafael Ximenes de A. Belo
