Timor-Leste ofisialmente simu prezidénsia polítika PALOP-UE husi Guiné-Bissau

DILI, 07 Juñu 2025 (TATOLI) – Ministru Negósiu Estranjeiru no Koopereasaun (MNEK) Timor-Leste, Bendito Freitas, ofisialmente simu Prezidénsia Polítika hUsi Guiné-Bissau hodi halo koordenasaun servisu entre PALOP-TL ho Uniaun Europeia (UE).
Prezidénsia Polítika ne’e Guiné-Bissa entrega ba Timor-Leste, hafoin hala’o tiha reuniaun téknika ministeriál ba dala 15 entre PALOP-TL ho Uniaun Europeia husi loron 4 to’o 6 fulan-Juñu 2025, ne’ebé Timor-Leste mak sai hanesan nasaun anfitriaun.
Notisia relevante:Xanana apoia kooperasaun entre PALOP-TL-UE foku ba dezenvolvimentu sustentável
Ministru Bendito, hatete importánsia husi reuniaun téknika no ministerial ne’e atu hametin mekanizmu kooperasaun entre PALOP-TL ho Uniaun Europeia bazeia ba programa ne’ebé define ona iha área sira hanesan administrasaun, finansa públika, justisa no kultura hodi bele haforsa projetu ne’e ba oin.
“Ita Timor-Leste, liuhusi Ministru Negósiu Estranjeiru no Kooperasaun ofisialmente simu Prezidénsia Polítika husi Guiné-Bissau hodi koordena servisu entre PALOP-TL ho Uniaun Europeia, relasaun triangular ida-ne’e importante teb-tebes iha globál no multilaterál, ne’ebé ita Timor-Leste nia lian mós bele rona hamutuk ho Uniaun Europeia ho nasaun irmaun sira iha PALOP,” hateten Ministru Bendito.
Tanba ne’e, liuhusi plataforma triangular PALOP-TL ho Uniaun Europeia, sei bele garante apoiu sustentabilidade no dezenvolvimentu hodi hasoru dezafiu globál hanesan mudansa klimátika, problema tasi nian, seguransa alimentár no seluk tan.
Hafoin ne’e, asina mós Deklarasaun Dili hodi hametin kooperasaun triangular entre PALOP-TL ho Uniaun Europeia iha área hanesan, ekonomia, finansa públika no mós projetu importante rua ne’ebé sei finansia hosi Uniaun Europeia ba programa pro-justisa no pro-kultura.
Sorin seluk, Ministru Justisa no Asuntu Konstitusionál Mosambike, Mateus da Cecília Finiasse Saize, reforsa enkontru téknika no ministeriál ne’e to’o iha faze konkluzaun katak, hanesan nasaun Áfrika ne’ebé ko’alia lian portugés no Timor-Leste konkorda ho programa sira ne’ebé ho apoiu husi Uniaun Europeia, tanba laiha nasaun ida iha mundu mak halo dezenvolvimentu la-hó apoiu ruma.
“Tanba ne’e mak ami hetan ona plataforma koordenasaun no kolaborasaun ida ho tulun husi Uniaun Europeia. Ita dezenvolve ona projetu dezenvolvimentu oi-oin iha ita-nia rain sira, maski pratikamente akredita tiha ona, ohin iha eventu ida-ne’e tanba hetan ona finansiamentu ba justisa no mós ba kultura, montante ida-ne’e atu ita bele finansia atividade oioin ne’ebé programadu ona,” tenik Ministru Justisa Mosambike.
Iha semestre dahuluk iha 2026, Mosambike sei lidera enkontu téknika hodi bele prepara ba enkontru ministerial ne’ebé sei hala’o iha Bruxelas iha tinan 2027.
Nune’e mós, Embaixadora Uniaun Europeia ba Cabo Varde, Carla Grijó akresenta enkontru ne’e mós parte ida hodi halo reflesaun hamutuk ba komponente tolu hanesan pro-kultura, pro-justisa no governansaun ekonómika pós 2027.
“Ami mós iha oportunidade atu halo reflesaun kona-ba futuru kooperasaun iha ámbitu kuadru kooperasaun ida-ne’e, entre Uniaun Europeia ho nasaun PALOP sira no Timor-Leste hafoin tinan 2027, tanba importante mós katak, ita iha enkuadramentu foun husi instrumentu kooperasaun 9 mós iha parte Uniaun Europeia,” tenik Carla Grijó.
Importante mós atu hahú ho reflesaun estratéjiku ida kona-ba oinsá esperiénsia ne’ebé nasaun sira PALOP nian no Timor-Leste hetan iha kontestu ida-ne’e hodi bele uza hasa’e liután kooperasaun, hanesan iha ámbitu inisiativa Global Gateway Uniaun Europeia nian, no nune’e kria forma kooperasaun foun ho impaktu ne’ebé boot liu.
Notisia relevante:PPN no delegasaun PALOP avalia no partilla esperiénsia kona-ba reforsu institusionál
Jornalista: Hortencio Sanchez
Editór: Florencio Miranda Ximenes

