Top

Munisípiu neen sai alvu ba projetu Restaurasaun Ai-parapa

Screenshot

BOBONARU, 13 Juñu 2025 (TATOLI)—Ajénsia Internasionál SK Forest husi Korea International Cooperation Agency (KOICA) serbisu hamutuk ho Organizasaun Naun Governamentál (ONG) Hatutan, Sesta ne’e, halo konsultasaun ho parseiru lokál sira iha munisípiu Bobonaru kona-ba projetu Restaurasaun Ai-parapa ne’ebé sei implementa iha munisípiu alvu neen.

Munisípiu neen ne’e mak hanesan Dili, Bobonaru, Manatutu, Baukau, Vikeke no Manufahi ho rai ektare 566.

Reprezentante SK Forest, Mr Kim, projetu ne’e inisia iha tinan 2023, ne’ebé serbisu hamutuk ho Governu Timor-Leste liuhusi Sekretaria Estádu Floresta.

“Ita daudaun identifika ona munisípiu neen no ita sei hahú inisiativa projetu ne’e iha tinan ne’e, projetu ne’e sei la’o ho durasaun tempu tinan 40, nune’e presiza serbisu hamutuk ho komunidade lokál no parseiru sira hotu tanba projetu ne’e la’ós atu proteje de’it ai-parapa maibé atu ajuda mós komunidade. Tanba ne’e antes atu hahú ita tenke konsulta ho komunidade no parseiru lokál atu hetan hanoin ka opiniaun ruma husi ita hotu kona-ba projetu ne’e,” Mr Kim hateten iha salaun CVTL Filiál Maliana.

Tuir planu projetu ne’e sei implementa iha Agustu tinan ne’e, hahú uluk iha área Konsteira Hera munisípiu Dili, hafoin ne’e Fevereiru tinan oin sei kontinua ba lagoa Bee-Malae, munisípiu Bobonaru no munisípiu seluk tan.

Notísia Relevante : Timor-Leste lakon ai-parapa 5.000 iha área kosteira

Diretór Ezekutivu ONG Hatutan, Emílio Vicente, esklarese, projetu Restaurasaun Ai-Parapa iha Timor-Leste ho objetivu atu restaura, proteje no maneja ho forma sustentável floresta ai-parapa degradadu sira iha área konsteira.

Ai-parapa sira fó benefísiu vitál, atua nu’udar bareirra naturál kontra anin-boot, proteje rai husi erosaun, sustenta peska no armazen karbonu ho kuantidade boot iha rai ai-abut.

Emeliano fundamenta, Ajénsia SK Forest hakarak restaura ai-parapa iha área konsteira sira tanba tuir estudu ne’ebé matenek-na’in sira halo, hatudu katak ai-parapa 80% hetan degradadu ka lakon.

Projetu ne’e sei benifisia direita ba komunidade lokál tanba sei fó kampu traballu ba ema pur-volta 400 to’o 500.

“Objetivu husi projetu ne’e atu hasa’e biodiversidade flora no fauna, kontribui ba redusaun klimátika no kaptasaun Karbonu CO2, suporta aktividade peska komunidade lokál no fó serbisu ba komunidade husi projetu ne’e,” nia katak.

Reprezentante Koordenadór Autoridade Munisípiu Bobonaru, Miguel Alcino Mariano, agradese ba Ajénsia SK Forest ne’ebé iha inisiativa hakarak restaura no dezenvolve ai-parapa iha lagoa Bee-Malae iha rai ektare 78.

“Projetu ne’e tinan naruk, ita hotu presiza tau ideia atu nune’e sira dezeña no projetu ne’e aban bain-rua implementa la’o tuir ita hotu nia hakarak,” nia tenik.

Projetu ne’e importante atu proteje suku sira iha área konsteira husi inundasaun, anin-boot no tasi-sa’e, hapara degradasaun rai, prevene errosaun rai, inklui disponibliza mahon ba ikan, boek no manu-fuik.

Alende ne’e, bele hamos bee no ar, ajuda hadi’a área ne’ebé tesi ona no degradadu, ajuda restaura área ne’ebé ta’a ona ai no degradadu, suporta meiu subsisténsia tradisionál hanesan kail (peska), halibur bani-been, no halibur marsiku. Bainhira ai-parapa hetan ta’a ou estragu maka komunidade lokál lakon hotu kedas benifísiu sira, nune’e projetu ne’e atu ajuda restaura ba ema no natureza.

Notísia Relevante : MAPPF kuda ai-parapa hun rihun 48-resin iha Uatucarbau

Ai-parapa absorve karbonudioxida (CO2), ar ne’ebé perigozu ne’ebé kauza ba mudansa klimatika, espesiálmente halo klima manas liu no susar atu halo produsaun, banhira kuda no projete ai-parapa maka sei hases gás perigozu husi ar no ajuda redús manas globál.

Poupansa karbonu sukat no fa’an ba ema sosa na’in internasionál sira nu’usar kéeditu karbonu ne’e fó rendimentu atu suporta projetu no fó benifísiu ba komunidade.

Jornalista     : Sergio da Cruz
Editora          : Julia Chatarina

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!