Palásiu Prezidensiál-Governu realiza semináriu aprezenta relatóriu avaliasaun PPTTL 2024

DILI, 26 Juñu 2025 (TATOLI)—Palásiu Prezidensiál hamutuk ho Governu organiza semináriu hodi aprezenta relatóriu avaliasaun kompreensivu husi Programa Promosaun Turizmu Timor-Leste (PPTTL) 2024, atu reforsa kompromisu nasaun nian ba dezenvolvimentu turizmu sustentável liuhusi planeamentu bazeia ba evidénsia no governasaun inkluziva.

Sorumutu ne’e hala’o iha Salaun Xina, Palásiu Prezidensial Nicolau Lobato, kinta ne’e, halibur ofisiál superiór governu nian, stakeholder turizmu, no hodi halo revizaun ba realizasaun xave sira, avalia impaktu ekonómiku, no define diresaun estratéjiku ba setór turizmu Timor-Leste nian.

Vise Primeiru-Ministru no Ministru Turizmu no Ambiente, Francisco Kalbuadi Lay, hato’o diskursu abertura kona-ba Promosaun Turizmu iha Timor-Leste no ofisialmente inaugura sorumutu ne’e, hodi dehan dedikasaun Governu nian atu pozisiona turizmu nu’udár fundasaun ba dezenvolvimentu ekonómiku sustentável.

“Agradese ba Ministériu lubuk ida hahú Vise Primeiru-Ministru Asuntu Sosiál, Ministra Edukasaun, Ministru Juventude Desportu Arte no Kultura ho atividade lubuk ida-ne’ebé la’o tiha iha tinan kotuk liu ba ho Xefe Kaza Sivil no mós Tony Blar Institutu. Ita keta haluha katak, atividade inisitiva ne’ebé hahú la’ós ohin de’it, uluk kedas, bainhira Prezidente Repúblika ninia misaun ida uluk. Prezidente Repúblika hahú tiha ona buat lubuk ida, ohin balun seidauk mensióna, hanesan Tour Timor,” Kalbuadi hateten.

Vise Primeiru-Ministru no Ministru Dezenvolvimentu Rural, Mariano Assanami Sabino, nu’udar Prezidente Komisaun Organizadora ba PPTTL 2024, hato’o agradeswmentu ba implementasaun susesu no serimoniálmente simu Relatóriu Avaliasaun PPTTL 2024, marka pasu signifikativu ida iha viajen dezenvolvimentu turizmu nasaun nian.

“Ita hotu hamutuk agradese ba Prezidente Repúblika ba inisiativa hanoin ne’ebé di’ak tebes, halibur ita hotu, fiar ita no fiar mós ha’u nu’udár Prezidente Komisaun hamutuk ita hala’o atividade ida-ne’ebé importante tebes. Agradese mós ba Vise Primeiru Primeiru-Ministru Kalbuadi Lay hanesan Konselleiru ba atividade ida-ne’e, ba membru Governu sira, PNTL ho F-FDTL hotu-hotu ne’ebé ita esforsu durante ne’e,” Assanami tenik.

Atividade ne’e iha komponente tolu hanesan, ida, husi Ensinu Superiór atu bele kontinua nafatin ba oin, ba semináriu internasionál ne’ebé durante ne’e halo tiha ona no se bele kontinua nafatin. Ba Ministeriu Juventude Desportu Arte no Kultura nia atividade konkreta ne’ebé tinan-tinan  sempre halo atu bele mantein nafatin nia kontinuasaun.

“Atividade ida fali mak iha promosaun Turizmu, ha’u hanoin Vise Primeiru-Ministru hato’o ona hanoin, ideia lubuk ida, nu’udar mós ministru ba turizmu ne’ebé ba oin ita sei kontinua nafatin atividade ida ne’e. Liuliu, ba oin, liuhusi workshop, enkontru ida-ne’e importante tebes ita oinsá mak bele fó kontinuidade ba oin,” nia dehan.

Tuir Assanami, lisaun lubuk ida mak aprende iha atividade ne’ebé liu ona, lisaun dahuluk mak husi ekipa barak liuliu Xefe Kaza Sivil ho Adjunta Prezidensia Repúblika bele halo koordenasaun ida di’ak, entre inter-ministeriál ba atividade referidu.

“Ne’ebé, lisaun ida ita aprende mak ho ita-nia fiar ba malu, ho ita nia servisu hamutuk, ho ita nia konektividade servisu bele la’o ho di’ak. Lisaun daruak, ita mós apresia nafatin ba Xefe Kaza Sivil no Tony Blar Institutu. Tanba, ho apoiu sira-nian ita bele halo avaliasaun ida-ne’ebé di’ak. Avaliasaun instituisionál, avaliasaun konteúdu programa ho avaliasaun ida ita mós oinsá futuru mai oinsá ita halo di’ak liután,” nia dehan.

Institutu Tony Blair aprezenta vizaun jerál ida-ne’ebé detallu kona-ba relatóriu avaliasaun nian, destaka susesu operasionál, identifika dezafiu implementasaun no fornese rekomendasaun estratéjiku ba inisiativa turizmu iha futuru.

Aprezentasaun ne’e subliña programa nia impaktu ekonómiku sira-ne’ebé bele sukat no trasa dalan hodi hasa’e kresimentu setór nian.

Sorumutu ne’e aprezenta sesaun diskusaun aberta dinámiku iha ne’ebé stakeholder sira envolve iha diálogu signifikativu kona-ba rezultadu importante no esplora oportunidade ba kolaborasaun ne’ebé espanda.

Aprosimasaun inkluziva ida-ne’e demonstra Governu nia kompromisu ba governasaun transparente no envolvimentu komunidade iha dezenvolvimentu turizmu.

Eventu ne’e simplifika parseria susesu entre Prezidénsia Repúblika no Governu Konstitusionál IX, iha lideransa Prezidente no Laureadu Prémiu Nobel ba Pás, José Ramos Horta. Sinerjia institusionál ida-ne’e sai instrumentál hodi lori progresu signifikativu iha setor turizmu Timor-Leste nian liuhusi implementasaun polítika ne’ebé koordenadu no envolvimentu stakeholder sira.

Vise Primeiru-Ministru, Francisco Kalbuadi Lay reafirma Timor-Leste nia dedikasaun atu avansa turizmu nu’udár pilár dezenvolvimentu sustentável, hodi subliña Governu nia kompromisu atu harii liuhusi lisaun sira-ne’ebé aprende husi PPTTL 2024 hodi hasa’e estratéjia promosaun turizmu iha futuru.

Sorumutu ne’e ramata ho rekomendasaun téknika husi Institutu Tony Blair, hodi rezumu pontu asaun xave sira-ne’ebé sei orienta implementasaun inisiativa estratéjiku sira turizmu nian ba oin.

Sorumutu avaliasaun ida-ne’e reprezenta pasu signifikativu ida iha Timor-Leste nia esforsu sira-ne’ebé la’o hela atu dezenvolve indústria turizmu ida-ne’ebé forte no sustentável ne’ebé fó benefísiu ba komunidade lokál sira enkuantu hatudu nasaun nia patrimóniu kulturál riku no beleza naturál ba mundu.

Jornalista : Hortencio Sanchez

Editór          : Cancio Ximenes