Ministru Justisa: PR nia nomeasaun ba PTR ne’e aktu polítiku-konstitusionál
DILI, 05 Agostu 2025 (TATOLI)-Ministru Justisa, Sergio Hornai, hateten desizaun Tribunál Rekursu deklara inkonstitusionál ba lei organizasaun judisiária ne’e laiha efeitu jurídiku. Enkuantu, desizaun Prezidente Repúblika (PR), José Ramos-Horta, hodi nomea Afonso Carmona ba Prezidente Tribunál Rekursu (PTR) ne’e kompeténsia konstitusionál no polítika.
“Tribunál Rekusu nia desizaun ne’e susesiva ba lei organizasaun judisiária, ne’ebé husi lei ne’e artigu balun mak inkonstitusionál la’ós nomeasaun Prezidente Repúblika ba Prezidente Tribunál Rekursu, Afonso Carmona, mak inkonstitusionál”, dehan nia ba jornalista sira iha salaun Mahoka, tersa-ne’e.
Nia hatutan: “Nomeasaun ida-ne’e Prezidente Republika uza nia podér konstituisionál, polítiku, tanba ne’e nomeasaun tuir dekretu Prezidente nian”.
Notísia relevante: PTR konsidera akordaun TR la refere ba nomeasaun
Ministru argumenta katak fiskalizasaun abstrata ne’ebé Tribunál Rekursu halo ba lei organizasaun judisiária, molok Governu no Parlamentu halo ona alterasaun daruak. “Fiskalizasaun mai husi Tribunál, no ita hotu tenke respeita. Tanba konstituisaun mós hateten desizaun Tribunál nian prevalese ba desizaun sira seluk husi orgaun Estadu nian. Nune’e, ita kumpre”.
Nia dehan, lei organizasaun judisiária ne’e kuandu Prezidente promolga no entra no vigór válidu ne’e ba oin la’ós válidu ba fali kotuk, no la’ós halo retroativa ba kotuk.
“Hanesan Ministru Justisa konsidera inkonstituisional ne’e la refere nomeasaun Prezidente Republika nian ba Prezidente Tribunál Rekursu”, afirma tan eis-defensór públika ne’e.
Eis-Komisáriu Anti Korrupsaun (KAK) ne’e dehan, ida-ne’e maka demokrasia, iha buat ida separasaun podér, ida idak halo funsaun.
“Desizaun ne’e hateten inkonstituisionalidade ba lei numeru 4/2025 liuliu iha artigu balu, la’ós artigu hotu kedan”.
Sergio haktuir razaun alterasaun ba lei organizasaun judisiária atu fó solusaun ba problema sira ne’ebé la’o daudaun iha sosiedade. Tanba Governu mai ho inisiativa halo alterasaun ba artigu sira hodi bele responde preukupasaun sira
“Hanesan iha artigu 76 alina A ko’alia kona-ba oinsá mak atu estabelese kritéria minima atu bele halo admisibilidade ba nomeasaun Prezidente Tribunál Rekursu nian”, nia konklui.
Desizaun koletiva husi plenária Tribunál Rekursu ba inkonstitusionalidade artigu 2 husi lei númeru 4/2025, 28 Abríl, alterasaun daruak husi lei númeru 25/2021, 2 Dezembru lei organizasaun judisiáriu, fó sai iha loron 31 Jullu 2025 husi juis sira hanesan Duarte Tilman Soares (relatór), Jacinta Correia da Costa no António Hélder do Carmo.
Fiskalizasaun abstrata bazea ba pedidu husi deputadu opozisaun sira hanesan Aniceto Longuinhos Guterres Lopes, David Dias Ximenes, Maria Angelina Lopes Sarmento, Antoninho Bianco, Joaquim dos Santos, Abilio Quintão Pinto, António Moniz Clau, Veronica Fernandes, Lidia Norberta dos Santos Martins, Helena Martins Belo, Maria Ana Belo Savio, José da Cruz, Cristina Yuri dos Santos Costa, Florentino Ximenenes da Costa, Mariquita Soares, Oscar Lima, Antoninho Doutel Sarmento, Sancia Florencia Paixão Bano, Dario Madeira, Helder Freitas, Adolfo Martins no Abel dos Santos.
Notísia relevante: FRETILIN: Akórdaun TR vinkula desizaun sira husi órgaun soberania hotu
Jornalista : Natalino Costa
Editora : Rita Almeida
