Kapital Dili menus bee-moos kauza husi alargamentu Estrada
DILI, 18 Agostu 2026 (TATOLI)-Prezidente Bee Timor-Leste, Empreza Públika (BTL, E.P), Gustavo da Cruz, hateten kondisaun tempu bailoro bee-moos menus iha Kapitál Dili la’ós husi kuantidade bee mak menus maibé kauza husi alargamentu estrada.
“Entaun, bainhira problema ne’e afeta maka’as ba ita-nia sistema bele to’o tinan, maibé ladun maka’as nia sei to’o de’it semana sela’e fulan,” Prezidente Bee Timor-Leste, Gustavo da Cruz, relata ba Agência Tatoli iha nia kna’ar fatin, ohin.
Nia informa, konsumidór bee-moos iha Baia Leste ne’e afeta besik tinan ona tanba alargamentu estrada iha rate ain tun ba Kanosa no estrada sira-nia sistema tanke rezervatória entaun BTL labele distribui ba sira. Maibé nia orienta ona tékniku sira atu hai koneksaun urjente ba konsumidór sira.
“Ami mós servisu bazeia ba ritmu konstrusaun estrada, bainhira kompañia sira halo ona drainajen entaun ne’e mak ami foin monta kanu iha drainajen nia kotuk, hafoin halo kanalizasaun ba konsumidór sira,” nia informa.
Tanba bainhira monta uluk kanu molok konstrusaun drainajen ne’e normalmente kompañia sira sei kee sai hotu kanu ne’ebe BTL monta ona no kompania sira hadi’a estrada mak kee sala kanu foun ne’e halo kuak entaun ita atu uza tan kanu ida-ne’ebe tamba materiál sira limitadu.
“Ha’u hanoin einjerál asesibilidade bee moos ne’e fahe ba tipu rua ida maka kobertura bee signifika katak komunidade bele asesu bee moos husi fontes oioin (bee-matan) liuliu iha área urbana atinje 96% no tipu ida tan mak asesibilidade bee moos husi kanalizasaun públiku atinje 46%,” nia dehan.
Aleinde ne’e, nia fiar katak ita kontinua halo melloramentu hodi responde ba nesesidade populasaun nian, maibé ida-ne’e mós depende ba Governu nia seriedade hodi investe ba setor bee. Bainhira komunidade barak mak halerik no Governu la tau osan entaun BTL mós sei la halo buat ida.
BTL rekolla reseita millaun $1.3 iha trimestre daruak
Aleinde ne’e, nia informa, Bee Timor-Leste, Empreza Públika (BTL, E.P) rekolla reseita iha trimestre daruak Janeiru to’o Juñu tinan 2026 hamutuk millaun $1.3.
Nia hateten, Reseita ne’ebe BTL rekolla iha trimestre daruak nian kuazé rekolla millaun $1.3 ho 44%, estimasaun tenke rekolla to’o millaun $3 maibé husi tinan 2021 to’o 2026 hamutuk millaun $6.9.
“Ami rekoñese katak ami-nia reseita atrazu uitoan iha trimestre dahuluk tanba husi alargamentu estrada liuliu iha kapitál Dili afeta ba ita-nia sistema no halo reseita tun kuaze 12%. Maibe iha trimestre dahuluk sira konsege rekolla rihun $691,” Prezidente BTL relata ba Agência Tatoli iha nia kna’ar fatin Kaikoli, ohin.
Tamba ne’e dirijente ne’e dehan sira nafatin esforsu atu nune’e to’o tinan ne’e remata sira bele rekolla reseitas tuir estimasaun ne’ebe iha
“Enkuantu e eseitas sira-ne’e kobre husi infrasaun kanalizasaun bee moos ho ilegál, laboratóriu bee moos, tarrifa metru kontadór bee moos, tanke saneamentu,” nia informa.
BTL OJE 2026 hamutuk millaun $37
Entretantu, Prezidente Bee Timor-Leste, Empreza Publika, Gustavo da Cruz, hateten Bee Timor-Leste, Empreza Publika (BTL, E.P) ezekuta ona Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2021 to’o 2026 hamutuk millaun $37 ho 68%.
Prezidente Bee Timor-Leste, Empreza Publika, Gustavo da Cruz, hateten orsamentu ne’ebé transfere husi Governu mai empreza públika ne’e hahu kedas iha tinan 2021, nune’e kada tinan sira sempre halo proposta ba iha Governu hodi hetan subsídiu.
“Iha tinan 2026 ne’e OJE ba BTL, E.P hamutuk millaun $13, kompostu husi tranferénsia husi Governu millaun $5.5 enkuantu restu ne’e kompostu husi sira-nia reseita rasik no saldo tranzitória 2025 nian,” Prezidente BTL informa ba Agência Tatoli iha nia kna’ar fatin, ohin.
Dirijente dehan ezekusaun hahu husi 2021-2026 sira ezekuta ona Orsamentu hamutuk millaun $37-resin ho 68% mak oras ne’e daudaun sira jere liuhusi atividade projetu hamutuk 75 hanesan kanu distribuisaun, kanu transmisaun no tanke rezervatória sira iha kapitál postu administrativu 32.
“Osan ne’ebé ami simu husi Governu halo gastu importante ba operasionál no kapitál dezenvolvimentu, iha operasionál kompostu husi kategória rua maka salariu vensimentu no beins servisu,” nia dehan.
Iha saláriu vensimentu tinan 2026 BTL aloka millaun $4.7 hodi finansia funsionáriu hamutuk 400-resin no ezekuta ona 41%. Iha beins servisu aloka millaun $5.6 no ezekuta ona 20.4%.
“Agora iha kapitál dezenvolvimentu iha kategoria rua hanesan ida mak kapitál menor alokasaun orsamentu ba tinan 2026 hamutuk millaun $3 hodi sosa materiál fornesimentu bee-moos nian no ezekuta ona 14% restante iha hela obligasaun,” nia esplika.
Enkuantu iha kapitál dezenvolvimentu rasik kompostu husi 2021-2026 alokasaun hamutuk millaun $23.6 no to’o trimestre daruak ne’e sira ezekuta ona 75% ho estimasaun osan millaun $18 hodi selu ba kompañia sira-ne’ebé implementa melloramentu bee moos ba komunidade sira.
Jornalista : Alexandra da Costa
Editór : Cancio Ximenes
