Top

Lia-na’in “Umurafa” husu Estadu kumpre promesa kulturál durante luta ba libertasaun

Lia-na'in husi Abu Matebian, Manuel da Costa 'Hakiak'. Imajen TATOLI/Natalino Belo

BAUKAU, 21 Agostu 2026 (TATOLI)—Reprezentante lia-na’in husi Foho Matebian ka “Umurafa” husu Estadu atu kumpre promesa kulturál ne’ebé utiliza durante luta ba libertasaun nasionál.

Lia-na’in husi Abu Matebian, Manuel da Costa ‘Hakiak’, esplika hafoin invazaun Indonézia iha Timor-Leste, komandu luta hili foho Matebian sai sentru reorganizasaun funu no sai fatin konsentrasaun ba komunidade iha-ne’ebé kuaze maioria FALINTIL foti bua-malus hodi sai salvasaun bainhira kontra forsa Indonézia ne’ebé utiliza ekipamentu modernu.

“FALINTIL sira uluk husu empresta naturál nia forsa iha área ne’e hodi hasoru funu maibé realidade ulun-boot ka komandu luta sira seidauk kumpre promesa situasaun ida-ne’e,” Manuel da Costa ‘Hakiak’ informa ba TATOLI iha Sobasula, Suku Abu, Kinta ne’e.

Manuel da Costa relata salvasaun ne’ebé fó maihusi uma-lisan husi área foho-lulik Matebian tanba haree ba menus ekipamentu arma nune’e bua-malus ne’ebé iha to’o atualmente seidauk kumpre ka fó-fila.

Aleinde ne’e, lisan iha foho Matebian akumula uma-lisan barak la’ós de’it husi área Kelikai maibé mós husi Laga, Baguia inklui Uatokarbau no Uatulari, Munisípiu Vikeke, iha-ne’ebé presiza bolu hamutuk hodi realiza serimónia kulturál hodi evita tentativa bainhira realiza serimónia ofisiál iha Foho Matebian.

“Futuru halo tan serimónia ruma presiza kumpre lai atu labele akontese tan situasaun anin-boot hanesan ne’e, tanba seidauk tau fali iha nia fatin,” Hakiak akresenta.

Naran Foho Matebian rasik maihusi lian Makasa’e “Umurafa” ne’ebé fahé rua kompostu Umu katak mate no Rafa katak isin ne’ebé iha sentidu mate-klamar ne’ebé sai fatin moris ba ema hotu ne’ebé kulturalmente la’ós responsavel uma-lisan ida maibé maioria uma-lisan ne’ebé kolokadu iha foho referidu.

Entretantu, Foho Matebian ka Umurafa lokaliza iha Munisípiu Baukau hanesan iha Postu Administrativu Kelikai maibé akumula mós postu rua seluk hanesan Laga no Baguia, no mós postu Uatokarbau no Uatulari, Munisípiu Vikeke.

Foho Matebian jeolojikamente hanesan koñesidu forma ho fatuk no iha fatin seguru hamutuk distánsia aas metru 2.316 ne’ebé iha tinan 1993 harii Estátua Kristu Liurai no durante luta ba libertasaun nasionál sai abrigu ba FALINTIL.

Aleinde ne’e, kulturalmente komunidade parte Kelikai kuaze maioria harii uma-lisan iha foho referidu, fahé ba área tolu hanesan husi hun kompostu Taraba, Kampa, Daubere, Burukailia, parte klaran Liurai, Bosilai, Melari, Sorulai, Dudu, Maulua, Luga, Bibidudu no parte leten kompostu Lari-isi, Usupa, Baukarate, Ossomisa, Uatasaukolu, Ossoleri, Uaide.

Jornalista: Natalino Belo 

Editór: Xisto Freitas da Piedade 

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!