AA-PSIK Asina Protokolu Kooperasaun Hodi Prevene no Investiga Infrasaun Penál Alfandegária

DILI, (TATOLI) – Autoridade Aduaneira (AA) no Polísia Sientífika Investigasaun Kriminál (PSIK) asina protokolu kooperasaun kona-ba troka informasaun hodi prevene no investiga infrasaun penál alfandegária, kombate fraude no investigasaun prátika ilegál sira.
Diretór Jerál AA, José António Fátima Abílio, informa durante ne’e AA servisu hamutuk ho instituisaun públiku sira seluk inklui Ministériu Públiku, PSIK no Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL) iha área kontrolu nian ba atividade ilísita.
“Maibé ita haree katak liuhusi koordenasaun ne’e de’it ladún konfortavel atubele nakloke ba malu, partilla informasaun ba malu, ne’e maka iha kooperasaun di’ak ne’e tenke liuhusi akordu ida sai hanesan baze legál para oinsá iha kompromisu balun iha laran hatuur hodi serbisu hamutuk ho di’ak, halo kontrolu ba futuru”, José afirma iha ámbitu asina kooperasaun ne’e iha edifísiu Alfándega, ohin.
Diretór Jerál ne’e dehan área aduaneira ne’e fronteira ida ne’ebé boot, tantu terreste, marítima no aéreu no presiza apoiu husi parte seluk, tanba AA mesak de’it lakonsege halo kontrolu ida ne’ebé efetivu.
“Kooperasaun ida ne’e la’ós sai fali ameasa ba Autoridade Aduaneira, maibé liuhusi kooperasaun ne’e bele reforsa tan, tanba ita hotu serbisu ho objetivu komún atu kombate krime, fraude fiskál ho evazaun fiskál. Agora ita asina hamutuk ho PSIK, maibé aban-bainrua ho apoiu Reforma Fiskál nian ita bele estende tan ho PNTL ho Ministériu Públiku (MP) nune’e ita bele serbisu ho di’ak liután”.
Ho asina protokolu ne’e iha futuru bele servisu hamutuk ho responsabilidade hodi hala’o knaar ba administrasaun en jerál iha área impostu no aduaneira nian inklui mós fortalesimentu kontrolu seguransa iha fronteira terrestre, marítima nomós kombate atividade ilegál no oinsá bele fasilita komérsiu.
Diretór Nasionál PSIK, Vicente Fernandes e Brito, hatete kooperasaun ida ne’e la’ós serbisu ida fasil, maibé difisil.
PSIK simu ona dezde entrada iha funsaun iha 2015 to’o agora simu delegasaun kompeténsia husi MP iha kazu lubuk ida hanesan fraude fiskál, evazaun fiskál nomós impostu.
“Prosesu rekolla prova iha aspetu krime akontese ne’ebé difisil, dalaruma ami bele rekolla prova iha tékniku bolu prova pesoál, bolu testamuña, arguidu maibé lato’o, ita presiza rekolla prova sira ne’ebé iha karater materiál singnifika ita uza téknika balun hodi bele deskobre será ke iha duni fraude fiskál, evazaun fiskál, aduaneiru ne’e iha ka la’e ida krime ne’e? Entaun dalan úniku tenke reforsa atuasaun PSIK nian liuhusi medida kooperasaun, koordenasaun ho autoridade kompetente. Kazu konkretu ida ne’e laiha dalan seluk ho Autoridade Aduaneira, maibé ita sei halo mós ho Autoridade Tributária tanba PSIK mós asegura servisu INTERPOL”.
Iha INTERPOL kompostu husi nasaun 194 entaun serbisu alfandegáriu ne’e konsidera hanesan fatin sasán tama no ema tama-sai iha país ida ne’e tanba ne’e presiza iha kbiit atu halo prevensaun ba kualkér saida mak movimenta iha nasaun ida ne’e.
Koordenadora Reforma Fiskál, Fernanda Borges, hatete protokolu asinatura ne’e bainhira implementa sei hala’o objetivu reforma fiskál nian ba Timor-Leste ne’ebé mak nia objetivu prinsipál atu aumenta reseita doméstika ba Estadu, nune’e Governu bele iha osan sufisiente atu gasta ba nesesidade administrasaun no povu ne’ebé presiza asisténsia sosiál, infraestrutura oioin atubele halo dezenvolvimentu sustentavel.
“Papél ne’ebé Autoridade Aduaneira ho PSIK sei halo ho kooperasaun ne’e krítiku tebes tanba knaar instituisaun rua ne’e kruza bainhira Autoridade Aduaneira hakarak koleta iha evazaun ka krime ilísitu fiskál, bainhira ida ne’e akontese ita-nia Polísia Sientífika Investigasaun Kriminál maka sei atua tanba nia mak iha kompeténsia ba ida ne’e ho apoia ita-boot sira-nia (AA) nia serbisu hodi arrekada reseita barak liu”.
Hatutan Timor-Leste presiza atinje millaun $450 ne’ebé sai objetivu ema hotu nian la’ós AA no Tributária nian de’it, maibé sidadaun, empreza hotu ne’ebé halo atividade iha Timor-Leste.
Fernanda relata Primeiru-Ministru, Taur Matan Ruak, nia liafuan bainhira rona AA no PSIK asina protokolu ne’e katak “Ida ne’e hanesan prioridade importante ida ba Governu Timor-Leste atu kria ambiente nesesáriu hodi atrai investimentu estranjeiru no promove komérsiu, permite diversifikasaun ekonomia no hadi’a kobransa reseita. Nune’e, Protokolu ida ne’e maka ferramenta importante ida ba governasaun di’ak, evita lakon ka avazamentu reseita no evazaun fiskál”, Taur hato’o.
Protokolu kooperasaun ne’e hanesan esforsu ida atu implementa objetivu reforma fiskál no asegura katak kobransa reseita tuir duni lejislasaun no prosedimentu hirak ne’ebé aplikavel, liuliu, Kódigu Aduaneira no Lei Tributária 2018. Kooperasaun nee tuir duni rekizitu Organizasaun Mundiál Aduaneira nian ba organizasaun aduaneira ida ne’ebé moderna, transparente no bazea ba regra hirak ne’ebé proporsiona seguransa jurídika, fasilita komérsiu no kobra reseita ba Estadu.
Jornalista: Maria Auxiliadora
Editora: Rita Almeida

