iklan

BOBONARO, EKONOMIA, MUNISÍPIU

Governu koordena hela ho Indonézia atu fahe bee iha mota Malibaka

Governu koordena hela ho Indonézia atu fahe bee iha mota Malibaka

Prezidente Autoridade Munisípiu Bobonaro, Ernesto de Oliveira Barreto hamutuk ho Embaixadór Indonézia iha Timor-Leste, Octo Dorinu Manik, vizita hela mota MalibaKa, suku Tapo-Memu, postu administrativu Maliana, ne'ebÉ fornese bee ba irigasaun Maliana II. ImaJen Tatoli/Sérgio da Cruz (06/05).

BOBONARO, 30 juñu 2022 (TATOLI) – Sekretáriu Autoridade Munisípiu Bobonaro, João Fátima do Carmo, hateten daudaun ne’e VIII Governu Konstituisionál esforsu hela halo koordenasaun ho Governu Indonézia atu fahe bee iha mota Malibaka, lokaliza iha suku Tapo-Memu, postu administrativu Maliana ne’ebé baliza ho Timor Osidentál.

Nia hateten, governu tenke halo kooperasaun ho Indonézia tanba rekursu bee mota Malibaka sulin mai hosi rai rua nian hotu, tanba ne’e presiza iha akordu ruma  atubele fonese bee ba irrigasaun Maliana II no natar sira iha áre Turikain-Atambua, Kabupaten Belu, provínsia Nusa Tengara Timur (NTT).

Notísia relevante:Embaxadór Indonézia-PAM Bobonaro observa infraestrutura sira iha fronteira

“Ita hatene katak mota ne’e baliza entre ita ho Indonézia, tanba ne’e mak ita nai-ulun sira parte nível-altu esforsu hela oinsá atu fahe bee ba agrikultór ita-nian ho sira sorin. Sé ne’e loos ona fiar katak ba oin ita bele hadi’ak ona, tanba problema hela ita ho Indonézia,” nia informa ba jornalista sira iha Maliana, kinta ne’e.

Nia rekoñese durante ne’e problema irrigasaun sai preokupasaun komunidade agrikultór iha suku Tapo-Memu, Holsa no Odomau, tanba tinan-tinan halo natar ho to’os dependénsia liu ba udan- been nune’e tinan halo produsaun époka dahuluk de’it tanba bee la sufisiente.

Tanba ne’e João subliña, bainhira nasaun rua ne’e iha ona akordu mak governu bele hahú ona konstrusaun irrigasaun Maliana II tanba antes ne’e Ministériu Agrikultura no Peska (MAP) prevee ona orsamentu iha (OJE) 2022 nune’e bele fornese bee ba komunidade nia natar.

Iha loron 06 fulan-maiu tinan 2022, Prezidente Autoridade munisípiu Bobonaro, Ernesto de Oliveira Barreto ho Embaxadór Indonezía iha Timor-leste, Octo Dorinus Manik ho nia komitiva konsege obsserva no haree rasik ho matan kondisaun irrigasaun Maliana II ne’ebé la funsiona tinan barak.

Vizita ne’e atu haree kondisaun infraestrutura ne’ebé hetan estragu nune’e ba futuru rai-rua bele konstrui sadimentasaun ida hodi fornese bee ba agrikultór sira nia to’os no natar hodi hasa’e produsaun agríkola iha área fronteira nasaun rua nia.

Xefe suku Tapo-Memo la konkorda

Xefe suku Tapo-Memo, postu administrativu Maliana, Joaquim Costa, hateten, daudaun ne’e empreza Sembuhan Unipesoál Lda mak konstrui hela barrajen irrigasaun Maliana II atu satan volume mota, maibe seidauk implementa konstrusaun foun.

Asosiasaun Tane Konsumidór realiza advokasia kona-ba lei protesaun konsumidór ba ajente operadór ekonomia iha Baucau, kinta (30/06). Imajen Tatoli/Natalino Belo.

Kona-ba fahe bee ba agrikultór rai rua nian, lideransa komunitária ne’e la konkorda tanba dezde tempu kolonializmu Portugués estabelese irrigasaun ne’e iha okupasaun Indeonezía 1980 kedas rekursu bee barak liu hosi Timor-Leste nian.

“Ha’u hanoin ita-nia governu labele preokupa, tanba bee-matan ne’ebé mak suli mai iha mota Malibaka hosi Timor-Leste nian, hosi Indonezia tempu udan sira iha de’it 30% maibé 70% ita nian, kuandu tempu bailoron sira hosi Indonezía nian maran kedas,” nia fó hanoin.

Nia haktuir, dezde uluk to’o agora seidauk iha enkontru ruma ho parte Indonézia atu fahe bee ba malu, maibé iha tinan hirak liubá liuhosi enkontru trilaterál entre Timor-Leste, Indonézia no Austrália atu konstrui bendungan ida, maibé to’o agora laiha resposta ruma.

“Ha’u mós bandu katak estadu atu dada hosi bee-matan Ilculba irrigasaun Maliana nian, ha’u dehan halo uluk bendungan fa’an lai, foin bele dada bee ne’e, seidauk halo sei labele dada bee ne’e tanba povu utiliza hela bee ne’e ba halo natar ho ortikultura,” Xefe suku ne’e argumenta.

Nia dehan, irrigasaun Maliana II hetan estragu dezede 2015 tanba ne’e obrigatóriu komunidade agrikultór dependénsia liu ba udan-been entaun produsaun agríkola époka dahuluk de’it.

“Ha’u husu governu presiza investe orsamentu ne’ebé boot halo irrigasaun ne’e hotu tiha, fó netik apoia ba agrikultór atubele hasa’e produtu lokál hanesann, hare ho natar inklui ortikultura,” nia katak.

Livru planu asaun anuál OJE 2022, MAP prioritize programa ho kódigu 797 kona-bá agrikultura ho sub-programa dezenvolvimentu infreastrutura  ho atividadae mak manutensaun irrigasaun Maliana I, Maliana II, Mautalo, Marco, Atabae, Loes, Lotan, Caraulun.

Nune’e mós Oebaba, Raibere, Laclo, Buluto, Bebui, Saketo, Belia, Kumoli, Waibati, no Larisula, prevee orsamentu iha verba kapitál dezenvolvimentu $875,634 no konstrusaun  kanál prinsipál no sekundária Ramaskora no Irrigasaun Oebaba prevee orsamentu $277,002.

Jornalista   : Sérgio da Cruz

Editór         : Evaristo Soares Martins

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!