Top

2025, MS deklara elemina moras tuberkoluze iha Timor-Leste

Vise Ministru Saúde, Bonifácio MauColi dos Reis partisípa serimónia Deklarasaun Tenke Hapara Tuberkoluze tinan 2025 iha Timor-Leste.Imajen/MS.

DILI, 27 jullu 2022 (TATOLI)— Governu liuhosi, Vise Ministru, Bonifacio Maucoli Dos Reis, kinta ne’e, lansa no asina deklarasaun hodi forma estratéjiku esensiál hodi hapara ka elemina moras tuberkoluze iha Timor-Leste to’o 2025.

Serimónia asinatura deklarasaun hapara TB iha, hala’o iha  Munisipiu Ermera liuhusi estabelese ekipa task force nian hodi elimina moras TB iha TIMOR-Leste

Lansamentu ne’e nu’udar forma estratéjiku esensiál ne’ebé Ministériu Saúde hamutuk ho Autoridade Munispál, ho parseiru implementadór sira, hala’o ona esforsu lubun boot atu alkansa Timor- Leste Livre husi TB to’o iha tinan 2025.

“Ha’u orgulllu atu haree ba esforsu sira hotu ne’ebé mobiliza hosi Programa Nasionál Tuberkoluze, ho envolvimentu husi parseiru sira atu buka ativu ba kazu no rastreamentu ba kontaktu domisiliar sira,” Vise Ministru hateten liuhois nota ne’ebé agência TATOLI asesu.

Governante ne’e dehan partikularmente ba Munisípiu Ermera nu’udar populasaun daruak mais populoza iha Timor-Leste iha mós risku ba transmisaun Tuberkoluze iha komunidade nia leet.

Tuir deklarasaun uluk nian ne’ebé hato’o hosi eis Prezidente Repúblika, Francisco Guterres Lú-Olo no promesa husi Primeiru-Ministru Taur Matan Ruak atu ‘Hapara TB’ iha Timor-Leste to’o 2025 no mós aliña ho tema sentrál ba loron mundiál TB 2022 nian maka ‘Investe atu Hapara TB Salva Moris.’

Timor-Leste hamutuk ho estadu membru Organizasaun Mundiál Saúde (OMS) nian, partikularmente SEAR, iha kompromisu boot atu hakotu TB nu’udar prioridade polítika globál ne’ebé hato’o iha primeira reuniaun altu nível ONU nian iha setembru 2018. Tinan tolu depoisde kompromisu ida-ne’e atu hakotu TB.

Mundu no Timor-Leste enfrenta surjimentu ba moras pandemia COVID-19 ne’ebé lori dezafiu ba rekursu umanu, finanseiru no infraestrutura saúde atu atende urjénsia no emerjénsia ba pandemia COVID-19.

Ba Timor-Leste, Notifikasaun kazu TB redus ba 20 to’o 25% no atividade ba divulgasaun espesifikamente relasiona ho aumentu ba deskoberta kazu sira, tratamentu preventivu no apoiu psikososial hetan interrupasaun.

Surtu COVID-19 mós hatodan dezigualdade iha aspetu oioin hanesan asisténsia saúde, nutrisaun no seluk tan. Ninia impaktu bele reflete iha estimativa ba kazu foun TB iha 2021, ne’ebé maka abranze 508 pur 100.000 abitante, nu’udar taxa insidénsia daruak aas liu iha Rejiaun Sudeste Aziátiku.

Tuir estimasaun katak, kobertura ba tratamentu ne’ebé atinje ona 63% iha 2019, iha 2020 tuun fali ba 48%. Kobertura ba tratamentu preventivu ba TB durante períodu ida-ne’e mós reduz no proporsaun ba kazu TB multi-rezistente iha inísiu tatramentu mós tuun.

Peskiza ida-ne’ebé realiza iha Timor-Leste, iha periodu pré-COVID revela katak 83% husi ema sira ne’ebé afetadu husi TB sofre kustu katastrófikus.

Iha nesesidade urjente ida atu aselera progresu hodi hakotu TB iha Timor-Leste, liu husi avalia dezafius no oportunidade no reformula resposta ne’ebé inkorpora lisaun sira ne’ebé aprende durante pandemia COVID-19. Nesesidade ida atu haforsa kompromisu husi setór sira hotu atu envolve efetivu liután ho programa nasionál TB hodi hapara TB.

Pertinente tebes atu iha “Plano Nasionál ba Asaun Aseleradu hodi Hapara TB: 2021-2025” ho orienta ba asaun sira atu kobre lakunas iha prevensaun no kuidadu. Presiza investimentu no asaun urjente no ambisiozu atu koloka Timor-Leste iha dala loos hodi alkansa meta, espesialmente iha kontestu pandemia COVID-19.

Ministériu Saúde ho parseiru implementadór sira ba TB nian hanesan Caritas Diocesana Dili, Fundasaun Klibur Domin, Fundasaun Klínika Bairo-Pite, Serviços Católicos de Assistência (CRS), Asosiasaun Maluk Timor.

OMS nu’udar parseiru prinsipál tékniku no ho KOICA no IOM, ne’ebé implementa hela Programa Nasionál TB (NTP). Ministériu Saúde hetan apoiu finanseiru husi Fundu Globál ba kombate SIDA, Tuberkoluse no Malária liuhusi mekanizmu ba koordenasaun iha país (CCM).

Fundu globál mós kontinua ho ninia kompromisu ba periodu 2021-2023 ho alokasaun finanseiru atu implementa Planu Estratéjiku Nasionál Setor Saúde Daruak nian no Programa Nasionál Tuberculose 2021-2024 atu Hapara TB nomos iha momentu hanesan, atu fortalese sistema saúde iha rai laran.

Adisionalmente, Ajénsia KOICA atribui fundu nu’udar parte husi ninia kompromisu ba luta kontra tuberkoluze iha Timor-Leste.

Jornalista : Felicidade Ximenes

Editór       : Florencio Miranda Ximenes

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!