Konsulta populár nu’udar reflesaun hametin kompromisu ba dezenvolvimentu TL

OÉ-CUSSE, 30 agostu 2022 (TATOLI) – Prezidente Autoridade Rejiaun Administrativa Espesiál Oé-Cusse Ambeno (RAEOA), Arsénio Paixão Bano, hatete, loron 30 agostu hanesan konsulta populár nu’udar loron reflesaun ba povu Timor-Leste atu atu kontinua hametin liután kompromisu ba dezenvolvimentu Timor-Lste hodi liberta povu hosi kiak no mukit.
“Ita hahú hakat ona ba dezenvolvimentu ho loloos, sériu atu fó omenajen ba sira-ne’ebé maka mate ba rai-ne’e atu Timor ukun rasik-an. Konsulta populár ne’e atu hametin tán ita-nia fiar, ita-nia fé ba Timor-oan tomak inklui RAEOA, ita-nia fiar ba dezenvolvimetu, atu hametin ita-nia estabilidade hanesan rai soberanu, hanesan Timor-Leste independente, ne’ebé ita hetan ho sakrifisíu naruk tebes iha tinan 24 nia laran, tán ne’e konsulta populár ba RAEOA hanesan rai ketan Timor-Leste nian, ne’e hanesan momentu ida atu halo reflesaun,” Arsenio Bano ko’alia iha Kafé Dominakana Oé-Cusse, tersa ne’e.
Nu’udar ativista iha tempu luta nian, nia argumenta, loron boot sira hanesan 30 agostu, 20 maiu, 28 novembru, 12 novembru no loron seluk tán ne’ebé maka loron boot ba Timor-Leste nian.
“Ita hateke ba kotuk atu hanoin de’it uluk ne’e misaun atu serbí hanesan ativista Timor-Leste atu ukun rasik-an ne’e, nia misaun ne’e oinsá ita konsege ona, iha restaurasaun independénsia, kuandu loron boot hanesan ne’e, ita hanoin hikas atu hateke ba oin, entaun ba oin ita atu halo saida tán ba ita-nia rai,” nia katak.
“Ita tenki kumpri buat ida-de’it, libertasaun povu, libertasaun ba ita-nia rai ne’e konsege ona, libertasaun povu hosi kiak no mukit, hosi menus ai-hán, menus bee-moos, saúde nian, edukasaun hosi ignoránsia ne’e seidauk, ne’e iha prosesu naruk,” nia argumenta.
Arsénio Bano afirma, estrada iha RAEOA seidauk kompleta iha kilómetru 200 ba estrada ne’ebé tenke halo iha Oé-Cusse, foin mak halo to’o kilómetru 70, sei iha kilómetru 100-resin seidauk halo, ita halo ona 98% eletrisidade ba povu Oé-Cusse, sei iha 2% mak seidauk hetan iluminasaun tanba tanba hela do’ñok hosi rede distribuisaun eletrisidade.
“Oé-Cusse ita sei iha problema nafatin ho bee-moos, edukasaun, saúde, entaun libertasaun povu ne’e seidauk kompletu, maibé ne’e presesu ita tenke serbisu nafatin, iha Oé-Cusse no Timor-Leste, iha família balu la-han dala tolu kada loron, balu han dala ida de’it, balu han dala rua de’it no balu kuaze la han natoon, tanba hahán lato’o, ita sei iha problema ho menus ai-han,” nia afirma.
Tuir nia haree iha RAEOA no Timor-Leste sei iha problema ho inan isin-rua, tanba barak seidauk hetan asesu ba fasilidade saúde, tan ne’e Governu mai ho programa bolsa da mãe jerasaun foun, iha problema barak ho feto sira sei hetan tratamentu ladi’ak iha uma, Governu halo programa ba ida-ne’e, sei iha problema menus rendimentu, entaun libertasaun povu seidauk hotu.
“Tan ne’e, ha’u hanesan ativista iha tempu ne’ebá, ho esperiénsia envolve iha luta libertasaun ne’e, maske la boot hanesan maun boot sira, gerilleiru sira no sira-ne’ebé fó an ba mate ne’e, maibé ha’u bele sente katak misaun ita ne’ebé sei moris hanesan ativista, ita tenke kontinua, kumpri misaun ne’ebé Timor-Leste komunga ba libertasaun pátria agora tenke libertasaun ba povu,” nia fó hanoin.
Nia fundamenta, libertasaun povu ne’e, nia objetivu atu fó onra ba sira-ne’ebé mak mate ba luta ukun rasik-an.
Morís relevante: Rekonsiliasaun bele halakon diskriminasaun no kontribui ba prosesu dezenvolvimentu
Jornalista : Abílio Elo Nini
Editór : Evaristo Soares Martins

