Top

SEA Deométrio : konservasaun ba planeta rai no tasi atinje ona 27%

Sekretáriu Estadu Ambiente, Deométrio de Amaral do Carvalho. Imajen Tatoli/Egas Cristovão

DILI, 31 janeiru 2023 (TATOLI)— Sekretáriu Estadu Ambiente (SEA), Deométrio do Amaral de Carvalho, hateten, ko’alia kona-ba biodiversidade, Timor-Leste nia konservasaun ba planeta rai no tasi iha progresu no atinje ona 27%.

Membru Governu ne’e dehan, Timor-Leste iha progresu proteze planeta rai no tasi tanba antes ne’e, Timor-Leste partisipa iha Conferéncia das Partes (CoP) dala-15 kona-ba Kuadru Nasaun Unida ba Biodiversidade (UNCBD,sigla inglés). Iha ne’eba nasaun sira hatan sei proteze planeta rai hahú agora tinan 2023 tenke atinje 30%.

Nia dehan, ko’alia kona-ba biodiversidade ohin loron Timor-Leste ukun an ona sei hasoru nafatin dezafiu lubuk ida ba iha biodiversidade ne’e rasik tanba ema barak ladauk tau atensaun ba biodiversidade ne’e rasik.

“Maibé hakarak atu hateten progresu di’ak hosi intervenasaun sira ne’ebé ita halo hodi proteje ita-nia planeta liuliu ba rai, bee no tasi. Ohin ita atinje 27%, maske mundu hakarak to’o 2030 atinje 30%, maibé ita atinje uluk ona 27%,” Deométrio do Amaral de Carvalho dehan ba Agência Tatoli iha nia knaar-fatin, Bebora, Dili, tersa ne’e.

Nia dehan, 27% Timor-Leste konserva ona planeta ne’e ba rai maran rasik konserva ona 17% hosi área protezidu hamutuk 44 iha Timor laran inklui parke nasionál sira no tenta posível mós iha área tasi no bee ninian atinje ona 10%.

“Timor-Leste atinje uluk 27% tanba ita haree kazu Timor-Leste hanesan bee-matan no foho lulik sira nian,no komunidade tradisionál sira halo konservasaun ba ekosistema naturál sira ba área terrestra bee, tasi ho pratika sira hosi matenek tradisionál nian, hanesan tara bandu,” nia dehan.

Tanba ne’e hakarak atu reintera katak Timor-Leste inísiu kedas fó valorizasaun ba pratika tradiosionál sira ba konservasaun rikusoin bee-moris nian.

Nia dehan, atu bele proteze riku soin biodiversidade ne’e mak presiza iha lei nasional sira ne’ebé forte kona-ba protesaun ba natureza, nune’e mós ba investimentu sira ba konservasaun no protesaun riku soin biodiversidade mundiál.

“Ko’alia kona-ba Governasaun ba biodiversidade Timor-Leste nia, ita ratifika ona konvesaun biodiversidade 2007, no ita iha prosesu adezaun ba Protocolo de Nagoia. Ida ne’e, ko’alia kona-ba asesu benefísiu hosi uzu rekursu biodiversidade no rekursu jenétiku sira.

Membru governu ne’e hateten tan katak, hosi ne’e, atu dehan katak degradasaun ba biodiversidade ne’e, la’os de’it hetan iha tempu ohin loron ukun an maibé hahú hosi pasadu hetan influénsia durante okupasaun Indonézia expansaun espésie ida hanaran Chromolaena Adorate, ne’e espésie ka duut ida ne’ebé moris iha fatin ida sei estraga natureza.

Tanba duut ne’e rasik, fasil moris maibé susar atu kombate, bainhira tesi mak nia abut sira la oho hotu nia sei moris filafali.

“Entaun espésie ida ne’e ohin loron moris nakonu iha ita-nia territóriu laran no nia ameasa ita-nia plantasaun sira, ida ne’e ameasa ida ba ita-nia setór agrikultór sira. Atu halakon nia daudaun ne’e ita presiza osan boot atu kombate espésie invaziu ida ne’e,” Deométrio hateten.

Jornalista : Arminda Fonseca

Editora    : Armandina Moniz

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!