Presiza garante infraestrutura bázika atrai ema vizita Maubisse

DILI, 24 outubru 2023 (TATOLI)—Xefe Suku Maubisse Villa, Wilson Nivio Maria Pereirra Mendonça, hateten atu atrai ema ka vizitante ba vizita sitiu turístika iha Maubisse ne’e presiza garante infraestrutura bázika.
“Sítiu Turiszu iha Maibesse la’o di’ak tenke garante estrada hosi kraik sa’e mai ne’e, tanba iha kilometru hitu. Estrada hosi protókolu di’ak maibé tama-mai ne’e ladi’ak, maibé ita hetan apoiu hosi parseiru Rural Road for Development (R4D)-ILO maibé estrada sei kloot no nia kurva sira balun fui no balun seidauk. Dala barak, ita lori malae sira mai tauk tebes tanba dalan kloot no malae balun gosta ekstrim maibé balun tauk. Nune’e, ha’u rekomenda ba ministériu turizmu atu haree sítiu turizmu iha postu Maubisse liu-liu ba suku Maubisse,” nia dehan ba Agência Tatoli, liuhosi telefónika, tersa ne’e.
Tanba, tuir nia, sítiu turizmu ne’e hahú atrai ema barak mai tantu turista lokál no internasionál maibé kondisaun estrada hosi vila mai fatin refere mak la di’ak.
“Nune’e, ha’u rekomenda ba Governu atu hadi’a estrada hodi seguru ba ita-nia turista sira tanba ita iha fatin ne’ebé furak. Daruak mak problema ba bee-moos, tanba kona-ba turizmu tenke iha bee-moos ho kuantidade boot. Ita iha bee-matan sira maibé presiza de’it kanalizasaun ba bee,” nia dehan.
Xefe suku ne’e hatutan, liga ho infraestrutura Governu nafatin rekomenda katak setór turizmu bainhira hadi’a di’ak ne’e, nia benefísiu ne’e iha sustentabilidade.
“Hosi ne’e bele apoiu tan grupu balun harii tan tipu uma-lisan aleinde simu ho kultura sira bele hela iha fatin kultura no ho jestu orijinál bele atrai liután. Tanba, iha Maubisse ita loke ona trial ba bisikleta ne’ebé ita iha. Foho furak barak hanesan iha Rabilau no Fleixa, maibé seidauk másimu, nune’e tinan oin bele loke eventu nasionál sira. Ami servisu hamutuk ho Com Rider MTB, ho tarjetu ho malae no sira rekomenda atu loke tan, nune’e bele atrai liután turista rai-li’ur,” nia dehan.
Nune’e, nia husu ba Governu presiza investe makaas, aleinde fó apoiu ba komunidade maibé ba mós joven sira.
Turista ida hosi Alemaña, Lasse Korbanka, hateten kona-ba estrada sente sei fasil liu bainhira dalan ne’e di’ak.
“Ha’u sente ida-ne’e sei di’ak ba turista seluk ne’ebé hakarak mai vizita la’ós mai ha’u de’it,” nia hateten.
Laiha lixeira afeta ba turizmu Maubisse
Aleinde ne’e, Xefe Suku Maubisse Vila ne’e hateten, laiha lixeira ba turista doméstika no inernasionál sira mai vizita fatin turizmu ne’e bele soe lixu ba laran, tanba kondisaun lixeira laek ne’e bele afeta ba turizmu Maubesse nian.
“La’ós ita laiha fatin lixu maibé transporte atu lori sai lixu mak laiha ami buka maneira barak atu solusiona problema lixu, maibé ita laiha transporte. Kondisaun ida-ne’e bele afeta ba turizmu Maubisse nian. Ami rekomenda hahú ona iha tinan 2017, atu tau transporte ida maibé to’o agroa seidauk. Ami espera katak atu bele tau transporte ida mai ami, karik ami labele lori lixu sai hosi fatin refere mak sei nakonu de’it iha kafé laran sira,” nia dehan.
Nia dehan, mezmu seidauk iha resposta hosi parte relevante maibé autoridade lokál identifika ona fatin ba soe lixu nian no hein karik Governu iha planu atu apoia transporte ba tula lixu nian.
“Ami identifika ona fatin tau lixu nian iha suku Maulau, kuaze minitu 30 foin to’o no dook hosi suku Maubisse Villa. Suku Maulau rasik mak oferese tanba sira-nia ema mós halo bazar iha ne’e nune’e ita kordena ho sira atu oferese fatin ne’e,” nia hateten.
Nia hateten, presiza duni transporte tanba Maubisse iha poténsia boot ba turizmu nian no sai fatin movimentu ba ekonómia, bazar kada semana ida dala haat no kuaze atu loron-loron de’it.
“Probelam ne’ebé ami enfrenta mak kondisaun merkadu kloot iha postu sira, tanba ema mai konsentra iha ne’e hodi bazar nune’e movimentu ba estrada mós kloot no kontribui mós lixu makaas ba Maubisse, kuaze kafé laran sira maiória ema soe lixu aribiru,” nia dehan.
Ho kestaun lixu ne’e, nia dehan, uluk Prezidente Repúblika rasik hateten ona katak Maubisse fatin furak maibé problema lixu mak la konsidera.
“Problema ida-ne’e motiva duni ami atu ba oin tenke hadi’a. Maibé nafatin laiha fasilidade mak labele resolve. Uluk, bazar dala rua no agora dala haat mak sábadu, domingu, kuarta ho kinta. Kuaze agora atu loron-loron de’it, kada semana bele tonelada tolu. Imajina, ita laiha transporte hodi lori sai mak lixu ne’e espalla de’it ba ambiente,” nia hateten.
Autoridade lokál ne’e hateten, durante rejistu ba negosiante sira iha suku Maubisse ho ativa hodi konsetra iha merkadu refere ema 280 no maiória hosi Hatubuilico, Aileu, Covalima no Manufahi.
“Ita mós presiza kondisaun merkadu foun no moderna uitoan no presiza dezeña halo didi’ak karik halo andar. Ita presiza duni merkadu ho terminál, tanba fatin ami identifika iha aldeia Hatululik no hein Governu nia intervensaun. Proposta haruka ona ba Governu, no ita iha ektare 16, espera proposta ne’e ami iha reposta pozitivu hosi Governu inklui proposta ba asesu ba Estrada,” nia hateten.
Jornalista : Osória Marques
Editór : Cancio Ximenes

