Menzies ho Governu sei halo peskiza fatór risku kontribui ba má nutrisaun

DILI, 08 novembru 2023 (TATOLI) – Menzies School of Health Research no Universidade Nasional Austrália (ANU) hala’o enkontru ho Ministériu Saúde no Ministériu Agrikultura no Peskas ho objetivu atu halo peskiza ba fatór risku ne’ebé kontribui ba má nutrisaun ba labarik sira iha Timor-Leste.
Objetivu prinsipál husi enkontru ida-ne’e atu halo peskiza kona-ba intensaun bakteria ne’ebé mak iha ita-nia estomagu iha relasaun ho labarik sira ne’ebé mak afeta ba má nutrisaun.
Timor-Leste hanesan nasaun ida iha sudeste asiátiku ne’ebé nia taxa prevalénsia ba má nutrisaun aas bazeia ba dadus 2022, husi programa ba ai-han mundiál hatudu katak labarik ho tinan lima mai kraik kuaze 8,6% mak sofre má nutrisaun no 47% labarik ho kresimentu menus ka raes badak.
Sentru Peskiza Agrikultura Internasionál Australia ka Centre for International Agriculture and Research (CIAR) iha kolaborasaun ho Universidade Nasionál Austrália ka Australian National University (ANU) no ninia parseiru implementadór, Menzies School of Health Research ho Ministériu Saúde no Ministériu Agrikultura Pekuaria, Peskas no Floresta (MAPPF) hamutuk ho parseiru kolaborativu sira seluk, sei hala’o peskiza iha tinan haat tuir mai hodi investiga fatór risku sira ne’ebé kontribui ba má nutrisaun grave ka severe acute malnutrition (SAM) ba iha labarik sira iha Timor-Leste.
Nia dehan, husi peskiza ida-ne’e atu hatene loloos nia persentajen ho nia relasaun entre infeksaun no má nutrisaun, tanba ne’e mak ohin ita halo enkontru kona-ba bateria Enteropathy no má nutrisaun, atu nune’e bele evita moras ne’e husi labarik sira.
“Peskiza ida-ne’e ita sei halo uluk iha Hospitál Nasionál Guido Valadares (HNGV) inklui iha Munisípiu sira hotu, atu nune’e bele foti dadus liuliu ba labarik sira ne’ebé afeta ba má nutrisaun”, Peskizadór Menzies iha Timor-Leste Nelson Martins hateten iha edifisiu Menzies Bidau Lesidere ohin.
Nia informa, peskiza ne’e atu fó hanoin ba Governu liuliu Ministériu Saúde no Ministériu Agrikultura no Peskas hodi halo programa ida ne’ebé mak kompriensivu liu, hodi rezolve problema má nutrisaun iha Timor-Leste.
“Ita hatene katak ita-nia problema estandar mak má nutrisaun aas tebes iha Timor-Leste liuliu ba labarik sira, tanba ne’e ita hatene ona kona-ba fatór sira má nutrisaun nian, maibé iha fatór importante ida mak infesaun iha intestinu, ezemplu hanesan ita prepara hahán ne’ebé la mós no la saudavel, entaun provoka infesaun iha kabun laran, ida-ne’e kontribui mós ba iha má nutrisaun”, nia relata.
Iha fatin hanesan, Diretór Unidade Étika ba Peskiza no Dezenvolvimentu iha INSP-TL, Marck António Magno Neves, informa Ministériu Saúde liuhosi INSP-TL nia kna’ar ida mak haree liu ba peskiza, hodi hatene kona-ba moras sira iha TL.
“Ita hatene katak Timor-Leste ohin loron globalmente kazu má nutrisaun ne’e nafatin sai problema, hanesan estudu anteriormente husi WFP iha tinan 2022 ne’e hatudu katak 8,2% labarik sira hetan má nutrisaun iha ita nia rain”, Marck António Magno Neves informa.
Tanba ne’e, nia hateten liuhuosi peskiza sira ne’e bele haree kona-ba problema saida mak bele identifika, hodi hatene loloos no tanba saida mak problema má nutrisaun sei sai nafatin problema importante iha Timor-Leste.
Iha peskiza ida ne’e, INSP-TL servisu hamutuk ho parseiru sira hotu, atu nune’e bele sai di’ak liu tan hodi bele ajuda no fó impaktu di’ak ba iha komunidade sira.
Jornalista : Felicidade Ximenes
Editór : Zezito Silva

