Governu lansa ”fiber optic” iha 23 novembru, kabu tama uluk Bebonuk

DILI, 21 novembru 2023 (TATOLI) – Ministru Transporte no Komunikasaun (MTK) Miguel Manetelu, hateten kabu sub-mariñu ne’ebé atu liga hosi Austrália mai Timor-Leste sei lansa iha 23 novembru, kabu ne’e tama uluk iha Bebonuk.
‘’Kabu sub-mariñu ne’ebé atu liga hosi Austrália mai Timor-Leste, tuir kalendáriu, antes tinan 2024 remata fibra optic liga hosi Austrália to’o ona Timor-Leste. Kinta semana ne’e ita sei halo lansamentu ida iha Bebonuk hodi hatuur fatuk dahuluk bainhira kabu ne’e atu to’o mai ne’e tama uluk iha Bebonuk, sé buat hotu la’o tuir kalendáriu antes tinan 2024 remata fiu ne’e instala to’o ona Timor-Leste iha tinan 2025, ita sei la iha tan ona problema ho internet”, Manetelu dehan ba jornalista sira hafoin hasoru malu ho Prezidente Repúblika, José Ramos Horta, iha Palásiu Prezidensiál, ohin.
Tanba ne’e, ministru atualiza prosesu kabu sub-mariñu ba Prezidente Repúblika José Ramos Horta, maibé Xefe Estadu afirma katak atu aselera prosesu hotu ho lais maibé kontrusaun hotu hala’o iha tasi okos.
“Ha’u mai atualiza ba Prezidente Repúblika ligadu ho konetividade ne’ebé kona-ba prosesu sira kabu sub-mariñu atu bele apoiu ba dezenvolvimentu setór hotu iha Timor-Leste, entaun ha’u relata ona ba Prezidente Repúblika tanba kabu sub-mariñu ne’e Estadu rasik mak inisia”, nia salienta.
Nia haktuir, Governu anteriór loke ona konkursu públiku no manan na’in halo hela konstrusaun ou fábrika fiu iha nasaun França.
“Konkursu halo ona iha Governu anteriór empreza ne’ebé manán tender ne’e halo hela konstrusaun ou fábrika fiu ne’e iha nasaun Fransa, ne’e mak ha’u dehan antes 2024 remata ita komesa dada ona fiu hosi tasi okos, ita la hatene hahú uluk hosi Austrália mak mai ka ou hosi Timor-Leste mak ba”, nia revela.
Rekorda fali katak iha loron 04 fulan novembru tinan 2020 VIII Governu Konstitusionál liuhosi reuniaun Konsellu Ministru delibera no aprova projetu ligasaun kabu sub-mariñu ne’ebé ligasaun hosi Austrália mai Timor-Leste.
Polítika dada kabu sub-mariñu hosi Austrália mai Timor-Leste nu’udar prioridade Governu, ho Governu Cambera ho objetivu atu eleva kapasidade rede internet iha rai laran.
Banda internet internasionál, daudaun ne’e, ho kapasidade 6 Gigabyte/segundu ne’ebé fahe ba populasaun iha territóriu tomak ne’ebé asesu ba internet liuhosi operadór tolu hanesan, Timor Telecom, Telemor no Telkomsel.
Enkuantu Governu liuhosi MTK aluga bandwith ho kapasidade 200 Gigabyte/segundu hodi fahe ba instituisaun estadu sira hamutuk 40.
Governu mós planu ona atu atualiza hosi 200 megabyte ba 1 Gigabyte atu bele ajuda bainhira seidauk iha rede fibra optic.
Ba projetu ne’e Governu Timor-Leste sei gasta osan hamutuk millaun $38, 6. Tuir kontratu ne’ebé iha hahú iha 01 jullu 2022 too 31 dezembru 2024.
Projetu ne’e kaer hosi empreza internasionál Alcatel ne’ebé sai hanesan manán ba projetu ne’e iha tinan 2022 liubá kotuk.
Governante ne’e hatutan, tuir informasaun ne’ebé Governu hetan katak kabu sub-mariñu ida sei dada hosi Singapura atu liubá Estadus Unidus Amerika (EUA) sei liu hosi Tasi Timor-Leste nian entre Atauro no Alor nia klaran no kabu ne’e liuhosi ne’ebá no posibilidade bele dada mós mai Timor-Leste maibé sei iha prosesu nia laran.
“Iha kabu seluk ida mai hosi terestre liuhosi Nusa Tengara Timur (NTT) liu mai Timor-Leste ne’e SACOMTEL mak dada mai, maibé iha tempu badak ha’u sei ba asina memorandu ida ho Indonezia foin mak bele loke dalan ba setór privadu sira iha Timor-Leste bele investe, maibé agora SACOMTEL investe ona no la iha buat ida importante tenke integra ba ita-nia sistema nasionál”, Manetelu dehan.
Governate ne’e rekoinese katak SACOMTEL halo ona aprezentasaun ba Prezidente Repúblika kona-ba investimentu fiber optic hosi Singapura mai Dili.
“SACOMTEL sira ba aprezenta ne’e mak ha’u hetan samada hosi Prezidente Repúblika hodi ba hasoru, nia objetivu ne’e ida de’it prosesu ne’e loke dalan ba parte hotu, Governu bele dada no empreza sira Timor-Leste nian iha kapasidade atu investe bele la taka dalan, maibé ita hanesan nasaun prosesu hotu tenke liu hosi estadu atu nune’e bele asegura seguransa ba ita nia informasaun nasaun nian”, nia hatete.
Notísia relevante : SACOMTEL : Horta lansa kabu ”fiber optic”, estabiliza rede internet
Governu iha kompromisu harii infraestrutura halais internet
Jornalista : Hortencio Sanches
Editór : Zezito Silva

