Janeiru-dezembru 2023: Empreza hitu esporta produtu ba rai-li’ur

DILI, 17 abríl 2024 (TATOLI)— Diretór Nasionál Komérsiu Externu iha Ministériu Komérsiu Indústria (MCI), Mario Abrão, hateten durante 2023 Empreza hitu hanesan Risba, People trade, Cottoni Group, Fredmu Best, TimorGlobal, Timor 4WBlue Ocean no Acelda mak esporta produtu ba rai-li’ur.
“Empreza hitu ne’e mak durante esporta ita-nia produtu ba rai-li’ur mak hanesan Risba, People trade, Cottoni Group,Fredmu Best, TimorGlobal, Timor Blue Ocean no Acelda mak esporta produtu ba rai-li’ur durante janeiru to’o dezembru 2023,” Mario Abrão informa ba TATOLI iha nia kna’ar fatin MCI, horseik
Diretór ne’e dehan, produtu sira ne’e, Governu esporta ba mak hanesann Maek, budu Tasi, Mina nuu, Mina kamii, Kamii isin, Karau Kulit, Kinur, Aimanas Musan no Xá.
“Husi produtu sira ne’ebé ita exporta ba nasaun mak hanesan Indonézia, Singapura, Xina no Japaun,” nia afirma.
Nia hateten, produtu kafé mós empreza esporta ba nasaun 10-resin, hanesan Portugal, Taiwan, Japan, Hongkong, Itália, Austrália, Singapura, Xina, Amérika, Canada, Korea no seluktan. No Empreza ne’ebé esporta kafé ba rai-li’ur mak hamutuk sia hanesan empreza Outspan, People Trade, Café Brisa, Timor Global, Prolaka, Ido Cafe, Cafe Wesa’e, Peace Coffe no empreza mara Mersa.
“Produtu sira ne’e nia kuantidade depende ba ema husu, ezemplu hanesan kamii ita tau hamutuk to’o tonelada bainhira sira presiza mak ita haruka ba, tanba ita haruka tuir ema nia nesesidade, depois ema husu fila fali mai tenke hein, tanba tempu nia fuan mak ita haruka ba fila fali ba, entaun ita-nia situasaun mak nune’e,”nia haktuir.
Iha komérsiu esterna kada tinan, observa produtu sira iha Munisípiu sira ida ne’ebé mak kuantidade aas entaun iha ne’ebá mak Governu bele hatene kalkulasaun nune’e bele esporta ba rai-li’ur.
“Produtu sira ne’e mai husi Munisípiu Ainaro, Manufahi, Ermera no munsípiu seluktan,” Abrão hateten.
Nune’e, iha 2023 empreza ne’ebé esporta sukata hamutuk neen hanesan Alconcis Unip Lda, Besi Tua Unip Lda, Gerse Bele Bele Unip Lda, Cenew Unip Lda, HPC Scrap Unip Lda no Licamko Unip Lda. No, Sukatas hanesan besi tua no aluminium ne’ebé haruka ba nasaun tolu; Malázia, Xina no Singapura ho totál 4.944,28.
Tuir dadus ne’ebé mak TATOLI asesu iha portál www.tip.mci.gov.tl/ hatudu katak iha 2022, Timor-Leste esporta merkadoria ho valór totál dólar amerikanu millaun 513, no hetan klasifikasaun nu’udar país esportadór ho posizaun 170º iha mundu.
Tuir relatóriu kona-ba tinan lima liubá, valór totál esportasaun husi Timor-Leste aumenta dólar amerikanu millaun 456 tanba husi hetan dolár amerikanu millaun 56,9 iha tinan 2016 sa’e ba dólar amerikanu millaun 513 iha tinan 2022. Foin lalais ne’e produtu esportasaun boot liu mak minarai brutu (dólar amerikanu millaun 259), gás petróleu nian (dólar amerikanu millaun 58,8), kafé (dólar amerikanu millaun 16,3), besi-at/sukata (dólar amerikanu millaun 1,67) no kabu izoladu (dólar amerikanu millaun 1,36).
Timor-Leste esporta liuliu ba Xina (dólar amerikanu millaun $99,4), Singapura (dólar amerikanu millaun 91,7), Japaun (dólar amerikanu millaun 59,7), Malázia (dólar amerikanu millaun 23,4) no Estadus Unidus Amérika (dólar amerikanu millaun 6,03).
Jornalista : Felicidade Ximenes
Editór: Rafael Ximenes de A. Belo

