iklan

POLÍTIKA

Komisaun D sei halo fiskalizasaun ba folin foos iha merkadu

Komisaun D sei halo fiskalizasaun ba folin foos iha merkadu

Traballadór hatún foos importasaun hosi ró. Imajen Tatoli/António Gonçalves

DILI, 14 juñu 2024 (TATOLI)—Komisaun D ne’ebé trata asuntu Ekonomia no Dezenvolvimentu iha Parlamentu Nasionál (PN), tau ona ajenda tempu badak tun ba iha terrenu hodi halo fiskalizasaun iha merkadu hodi haree kona-ba folin foos ne’ebé kontinua sa’e iha merkadu.

Notísia Relevante: Membru PN kontinua preokupa folin foos sa’e iha merkadu

“Ami iha ona planu vizita iha tempu badak, hodi haree liuliu ba Sentru Lojístika Nasionál (CLN, siglá portugés), no armajen sira iha Dili laran hodi ko’alia ho importadór sira atu haree presu ne’ebé mak justu ba ita. Atu nune’e, komunidade bele asesu presu, la’ós inventadu maibé oinsá tuir presu normál, ida ne’e mak hanoin ami atu ba vizita,” Prezidente Komisaun D, Deputadu Ricardo Baptista, hateten hodi responde Agência Tatoli iha resintu Parlamentu Nasionál, sesta ne’e.

Fiskalizasaun ne’e, nia dehan, hodi haree tanba folin foos loro-loron ema sempre ko’alia, nune’e tempu badak komisaun sei túnn iha terrenu.

Tuir nia, aleinde tanba dalaruma fatin balun faan foos karún tanba klaru nia ba munisípiu foos sempre folin diferensa iha kapitál, tanba konta mós ho selu transporte husi kapitál ba iha munisípiu.

Prezidente komisaun ne’e konsidera, foos folin sa’e ne’e la’ós importadór sira mak halimar presu ka taxa ne’ebé Timor-Leste hasa’e aas liu, maibé taxa hatun tiha ona husi 5% ba 2.5%, maibé nia problema ne’ebé mak akontese ba problema folin foos ne’e mai husi  mudansa klimátika no jeopolítia internasionál ne’ebé mak lao hela.

Problema seluk mak funu ne’ebé akontese iha Úkrania ho Rússia, no presu mina no transporte ne’ebé karún mak sai impaktu ba folin foos sa’e mai kedas husi nasaun importadór, entaun Timor-Leste mós sofre ba asuntu global ne’e.

Deputadu Ricardo rekomenda, pontu rua ba Governu atu kria medida di’ak hodi estabiliza presu foos nune’e fasilita kapasidade kompra husi povu.

“Iha buat rua, fasil liu mak Governu subsídiu hodi foos folin baratu ou ida fali mak Governu aselera ezekusaun atu orsamentu Estadu tun ba kraik hodi osan sirkula iha kraik di’ak, nune’e  povu ne’e iha forsa podér de compra tanba ita atu hasees aan husi presu foos ita sees labele. Ne’ebé, ba Governu mak ne’e hakarak halo subsídiu ou povu ne’e hakarak simu subsídiu ou povu hakarak iha osan ezije ba Governu, nune’e atu halo orsamentu ezekusaun ne’ebé di’ak ba kraik hodi sirkulasaun iha kra’ik di’ak para nia povu iha forsa podér compra, karik iha dalan seluk laiha,” nia rekomenda.

Nia sujere, Governu atu implementa subsídiu karik hadi’a mekanizmu hodi responde duni nesesidade ne’ebé iha, liuliu ba povu ne’ebé laiha kapasidade atu kompra.

“Subsídiu ne’e ita atu fó ba sé. Depois mekanizmu oinsá mak ita halo, se subsídiu ne’e ita hanoin atu fó ba ema hotu. Hanoin ne’e defísil no subsídiu atu fó ba ema-ne’ebé mak nia ne’e presiza duni, dalaruma mós iha manobra mós barak,” nia dehan.

Iha parte seluk, Deputadu husi bankada CNRT ne’e hateten, dalan di’ak-liu mak ema hotu fila-fali ba natar, Ministériu Agrikultura no liña ministeriál sira aselera hadi’a irrigasaun, hodi nune’e povu agrikultór sira fila-fali ba, halo natar hodi bele iha balansu ou mós bele karik hapara importasaun.

Setór privadu sira hotu tenke hanoin atu investe iha área produtivu liuliu iha natar, nune’e de’it mak ita labele depedénsia ba importasaun husi rai-li’ur hodi Timor-Leste mós iha kbi’it rasik atu responde nesesidade ba ai-han iha rai-laran.

Iha parte seluk, nia husu ministériu kompetente atu kontrola negosiante retallu sira hodi bele garante nafatin presu justu ba konsumidór hotu.

Jornalista : Nelson de Sousa

Editór        : Cancio Ximenes  

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!