iklan

SOSIEDADE SIVĺL

Kaleidoskópiu 2024: Papa Francicsco; “Ha’u-nia laran monu loos ba Timor-Leste!”

Kaleidoskópiu 2024: Papa Francicsco; “Ha’u-nia laran monu loos ba Timor-Leste!”

Papa Francisco ne’ebé akompañadu husi Arsebispu Arkidioseze Metropolitana Dili, Dom Virgílio Kardeál do Carmo da Silva, SDB, fó bensaun ba sarani sira-ne’ebe tuir misa solene iha Tasi-Tolu, iha tersa (10 dezembru 2024). Imajen/Espesiál.

DILI, 26 dezembru 2024 (TATOLI)–Papa Francisco ho aviaun Air Niugini to’o iha Aeroportu Internasionál Prezidente Nicolau Lobato, Comoro, Dili. Boeing 737 sai husi Aeroportu Internasionál Jacksons Port Moresby iha tuku 11h30 otl no semo to’o aeroportu Dili iha tuku 14h27.

Iha biban ne’e, Prezidente Repúblika, José Ramos Horta no Primeiru-Ministru, Xanana Gusmaõ,  Núnsiu Apostóliku Vatikanu iha Timor-Leste, Marco Sprizzi, Arsebispu Arkidioseze Metropolitana Dili, Dom Virgílio Kardeál do Carmo da Silva, Bispu Dioseze Maliana, Dom Norberto do Amaral, no Bispu Baucau, Dom Leandro Maria Alves, mak daudaun iha aeroportu atu simu Papa Francisco. Aleinde ne’e, marka mós prezensa husi membru Governu sira.

Hafoin ne’e, Papa ho nia delegasaun sei bá deskansa iha Nunsiatura Apostolika iha Motael, Dili. Iha tuku 18h00, Papa Francisco ne’ebé hanesan Xefe Estadu Vatikanu nian hala’o vizita Estadu ba Palásiu Prezidensiál Nicolau Lobato, Bairru Pite, hodi hala’o enkontru ho Prezidente Repúblika, José Ramos Horta.

Prezidente Repúblika, José Ramos Horta, no Papa Francisco iha Palásiu Prezidensiál Nicolau Lobato, Bairru Pite, segunda (09 setembru 2024). Imajen TATOLI/António Gonçalves daciparu.

Iha Palásiu Prezidensiál Nicolau Lobato, iha tuku 19h00 kalan ne’e, Papa Francisco sei lee nia diskursu ne’ebé partisipa husi Xefe Governu no membru Governu, sosiedade sivíl, korpu diplomátiku no konvidadu sira seluk hafoin fila hikas ba Nunsiatura Apostolika Motael.

“Ha’u agradese ba Na’I tanba lori ha’u mai Timor-Leste no ha’u enkoraja ninia povu atu moris ksolok fiar nian armonia no diálogu ho kultura. Buat ne’ebé di’ak-liu no furak liu ne’ebé Timor-Leste iha mak ninia ema sira. Ha’u haraik bensaun ba ita-boot ho ha’u-nia fuan tomak,” Papa Francisco hakerek hela iha livru “ONRA” nian iha Palásiu Prezidensiál Nicolau Lobato, Bairru Pite, Dili, segunda (09 setembru 2024) ne’e.

Papa Francisco hala’o vizitaEstadu no vizita pastorál ih Timor-Leste hahú husi loron 09 setembru 20024 to’o 11 setembru 2024 hodi hala’o enkontru ho Prezidente Repúblika, José Ramos Horta, enkontru labara ema ho defisiénsia sira iha ALMA, enkontru ho padre no madre sira iha Katedrál Dili no enkontru ho reprezentante juventu Timor-Leste ema 3.000 iha Sentru Konvensaun Dili (CCD, sigla portugés), no husik hela iha Timor-Leste iha 11 setembtu 2024 no fila-fali ba Roma iha 13 setembru 2024.

“Ha’u-nia laran monu loos ba Timor-Leste!”, Papa Francisco hateten ba jornalsita sira liuhusi konferénsia imprensa iha aviaun laran antes ba Roma-Italia.

Maibé antes ne’e, atu simu Papa Francisco, Governu no igreja halo preparasaun kona-ba obra fízika no atividade preparasaun espirituál iha tinan 2024 ne’ebé hahú hosi fulan-abril to’o setembru 2024.

Maske iha loron 15 janeiru 2024, Arsebispu Arkidioseze Metropolitana Dili, Dom Vírgilio Kardeal do Carmo da Silva, SDB, hateten, igreja katólika iha Timor-Leste seidauk simu komunikasaun ka informasaun ofisiál hosi Vatikanu kona-ba vizita amu Papa Francisco atu mai Timor-Leste iha tinan 2024.

ABRÍL 2024

Kinta, 04 abríl 2024; Ministru Administrasaun Estatal, Tomás Cabral, Núnsiu Apostóliku Vatikanu nian iha Timor-Leste, Marco Sprizzi no Arsebispu Arkidioseze Metropolitana Dili, Dom Vírgilio Kardeál do Carmo da Silva, SDB, lansa fatuk dahuluk ba konstrusaun altar ba misa vizita Papa Francisco ne’ebé sei akontese iha 10 setembru 2024 iha Tasi-Tolu.

Sua Santidade Papa Francisco. Imajen Tatoli/Francisco Sony

Sesta, 12 abríl 2024; Igreja lokál liuhosi Konferénsia Episkopál Timorense (CET) anunsia data ofisiál vizita pastorál no Estadu amu Papa Francisco nian mai Timor-Leste, entre 09 no 11 setembru 2024; Konferénsia Episkopál Timorense anuansia data vizita ofisial Papa Francisco nian mai Timor-Leste ne’ebé maioria populasaun ho 96% katolika romana.

“Santo Padre nia vizita apostólika iha Timor sei hala’o iha loron 09-11 setembru 2024,” Vise Kordenadór ba preparasaun vizita Papa nian husi igreja, Pároku Igreja Santo António Motael, Pe. Guilhermino da Silva, haateten.

Tersa, 30 abríl 2024; Vise Koordenadór ba preparasaun vizita Papa nian husi igreja, Pároku Igreja Motael, Pe. Guilhermino da Silva, dehan Governu no igreja hili fatin haat ba konsentrasaun sarani sira husi munispiu hodi bele tuir misa Amu Papa Francisco nian iha Tasi Tolu.

“Fatin sira tama ona iha planu Governu no igreja nian hodi bele organiza sarani sira husi munispiu no estranjeiru. Komisaun ba preparasaun nian ne’e iha Timor halo ona preparasaun no identifika fatin sira atu hela,” nia dehan.

Nune’e mos igreja preve sarani sira ne’ebé partisipa iha misa solenidade amu Papa nian iha Tasi Tolu iha loron 10 setembru ema 6.000 ka 7.000.

Iha fatin hanesan, Arsebispu Arkidioseze Metropolitana Dili, Dom Vírgilio Kardeál do Carmo da Silva, SDB, hateten igreja Timor-Leste hili ona tema “Que vossa fé seja a vossa Cultura” ba vizita Papa nian iha fulan-setembru.

MAIU 2024

Sesta, 10 maiu 2024; Santa Sé Anunsia Logotipu no lema ofisiál kona-ba viajen apostólika Santo Padre Papa Francisco mai Timor-Leste.

Kinta, 16 maiu 2024; Bispu Dioseze Baucau no Sekretáriu Konferénsia Episkopál Timorense (CET), Dom Leandro Maria Alves, inaugura sede CET nian iha Bidau Mota Klaran. Iha loron ne’ e, CET hala’o sinodu ba igreja sinodál daruak ho tema “Komuñaun, partisipasaun no misaun”, iha salaun Novel da Paz, Balide.

Nune’e mos Núnsiu Apostóliku Vatikanu nian iha Timor-Leste, Marco Sprizzi, deklara kona-ba preparasaun elevadór ba Papa Francisco, tanba ho kondisaun fízika limitada ho orsamentu rihun $61. Reprezentante Vatikanu ne’e hateten, konstrusaun altar Tasi-Tolu sei sai hanesan muzeu ba timoroan sira iha futuru.

Kuarta, maiu 2024; Núnsiu Apostóliku Vatikanu nian iha Timor-Leste, Marco Sprizzi, husu ba sarani sira atu prepara aan ho ksolok, gratidaun no espera hodi bele simu vizita Papa Francisco nian iha Timor-Leste ho pás.

Kinta, 30 maiu 2024; Arsebispu Arkidioseze Metropolitana Dili, Dom Virgílio Kardeál do Carmo da Silva, SDB, informa Igreja timorense sei intensifika orasaun ba vizita Amu Papa nian mai Timor-Leste iha fulan tolu ikus mai ne’e iha inisiu fulan-juñu.

JUÑU 2024

Domingu, 02 juñu 2024; Vatikanu hasoru malu ho Governu hodi haree preparasaun ba fatin ne’ebé Papa Francisco atu vizita, hanesan Katedrál Dili, Tasi-Tolu no ALMA no Sentru Konvensaun Dili.

Sesta, 07 juñu 2024; Igreja Katólika lansa rejistu online ba servisu voluntáriu ba preparasaun no vizita Amu Papa Francisco nian ne’ebé sei akontese iha loron 9 to’o 11 setembru 2024.

Sarani sira-ne’ebe tuir misa solene iha Tasi-Tolu, iha tersa (10 dezembru 2024). Imajen/Espesiál.

Igreja katólika sei rekruta ema hamutuk 1000 ba servisu voluntáriu liu aplikasaun sira ne’ebé disponível ba sarani joven no kaben na’in sira iha on line mak hanesan: https://docs.google.com/forms/d/e/1FAlpQLScj9ouZr8KE8fllt5psRgBV3lpVMWpSXQWvr0sA/viewform?usp=sflink

Facebook: https://www.instagram.com/voluntariuvizitasaunpapa?igsh=OGQ5ZDc2ODk2ZA

Instagram: http://www.instagram.com/voluntariovizitasaunpapa?igsh=OGQ5ZDc2ODk2ZA

“Rejistu online ne’e funsiona hahú ohin. Objetivu prinsipál husi voluntáriu sira mak ajuda organiza no realiza atividade sira-ne’ebé kreda nia ligadu ho sua santidade Papa nian mai Timor-Leste no atu garante vizita Papa nian la’o di’ak,” Kordenador Jerál Ekipa Voluntáriu ba Hadomi no Servi, Pe. Carlito da Costa Araújo, O’Carm, hateten ba jornalista sira liuhosi konferénsia imprensa, iha Kámara Arkidioseze Dili, iha Lecidere.

Tersa, 18 juñu 2024; Koordenadór simu vizita Papa husi igreja no Atuál Pároku Motael, Pe. Guilhermino da Silva, hateten madre Salesiana sira mak responsavel ba iha dekorasaun Altar Tasi-Tolu, Canosian ba Sentru Konvensaun Dili ba enkontru papa nian ho foinsa’e sira, Madre São Carlos mak responsável ba dekorasaun Katedrál ba enkontru ho Papa nian, no Papa prezide misa iha iha Tasi-Tolu iha 10 setembru 2024, iha tuku 16h00 lorokraik.

Kuarta, 19 juñu 2024; Koordenadór simu vizita Papa husi igreja no Atual Pároku Motael, Pe. Guilhermino da Silva, informa kada parokia sei hili ema 70 atu sai membru koru no 40 ba ministru eztraordináriu iha misa solene Tasi-Tolu. Igreja lokál mós prepara tunika 4.000 no tunika 4.000 ba ministru estraoridunáriu sira.

Tersa, 25 junu 2024; Koordenadór simu vizita Papa husi igreja no Atuál Pároku Motael, Guilhermino da Silva, hateten Governu prepara fatin ba sarani sira hosi munisipiu sira hotu iha fatin haat hanesan Kasnafar, Hera, Tibar, Ulmera (Liquiça).

Kuarta, 26 juñu 2024; Koordenadór simu vizita Papa husi igreja no Atuál Pároku Motael, Pe. Guilhermino da Silva, relata Papa sei hasoru malu ho foinsa’e 3.000 iha 11 setembru 2024 iha CCD, relijiozu sira hamutuk 1.000 iha loron 10 setembru 2024 iha Katedrálno vizita Madre ALMA iha loron 10 setembru 2024.

Nia relata katak bispu, padre no sarani sira hosi nasaun viziñu sira hanesan Austrália no Indonézia sei partisipa misa solene amu Papa nian iha loron 10 setembru iha Tasi-Tolu. Iha loron ida ne’e, Governu Austrália mos fó apoiu tanke bee-moos nian hamutuk 60 ba igreja no Governu hodi bele monta iha Tasi-Tolu no fatin konsentrasaun sarani dioseze Tolu nian.

Sábadu, 29 juñu 2024; Arsebispu Arkidioseze Metropolitana Dili, Dom Virgílio Kardeál do Carmo da Silva, lansa direta atividade serbisu voluntáriu “Hadomi no Servi” ne’ebé selesionadu ona husi Igreja Katólika Timor-Leste ho meiu rejistu online ba ema na’in-1.000.

“Agradese ba ita boot sira nia prontidaun no disponnibilidade tanba iha rejistu 3.000 maibe labele simu hotu no selesiona ema 1.000, imi luuk ida ne’ebé hatán ona lori igreja nia naran agradese ba ita-boot sira-nia disponibildiadeida ne’e,” Dom Virgílio Kardeál hateten ba joven sira iha Salaun DIT, Aimutin.

JULLU 2024

Tersa, 02 jullu 2024; Vise Koordenadór ba Vizita Papa husi Igreja no atuál Pároku Igreja Motael, Pe. Guilhermino da Silva, informa ai-naa sai fatin no altar santu atu hasa’e karan lulik ba Na’i Maromak.

“Ita haree ba tema “Atu imi-nia fiar sai imi-nia kultura”, ai-naa ita uza ba uma sira, nia signifika boot ba ema Timor, tanba ai-naa ne’e forte, furak no ai-isin ne’ebé uza ba konstrusaun uma lulik sira. Agora, ai-naa sai fatin no altar santu ida atu hasa’e karan lulik ba Na’i Maromak. Ne’eduni, ai-na sai meza sakrifísiu nian ba Na’i Maromak,” Pe. Guilhermino da Silva, hateten ba Agência Tatoli, iha Motael.

Kuarta, 03 jullu 2024; Embaixador Repúblika Indonézia iha Timor-Leste, Okto Dorinu Manik, hateten sei koopera ho Governu no igreja timorense hodi haree fatin provizóriu ba sarani sira husi Nusa Tenggara Indonézia (NTT) ne’ebé atu tuir misa iha Tasi-Tolu.

“Ami ko’alia jo ho Gevernu no dioseze iha ne’e atu hili akomodasaun ba sarani, iha tenda ruma, se karik la tama ba igreja, ema-nia uma, fó fatin ba ba maluk sira hosi NTT atu hela provizória,” nia hateten.

Segunda, 08 jullu 2024; Vatikanu lansa oráriu vizita pastorál no Estadu ba iha Azia no Oceania liuliu Indonézia, Papua Nova Guine, Timor-Leste no Singapura. Iha loron ne’ e, Governu entrega reabilitasaun Igreja Katedrál Dili, rezidensia Madre Asosiasi Lembaga Misionaris Awam (ALMA) ba Arsebispu Arkidioseze Metropolitana Dili, Dom Virgílio Kardeál do Carmo da Silva.

Tersa, 09 jullu 2024; Reprezentante Vatikanu iha Timor-Leste, Núnsiu Apostólika, Monseñor Apostólika Marco Sprizzi, informa Santo Padre Francisco sei to’o iha Timor-Leste iha tuku 14h15 lorokraik iha Aeroportu Internasionál Prezidente Nicolau Lobato, Comoro, Dili.

Nune’e mós, Arsebispu Arkidioseze Metroploitana Dili, Dom Virgílio Kardeál do Carmo da Silva, hateten iha ona koordenasaun entre Governu no igreja atu fasilita sarani sira ho transporte ba ba partisipa misa solene amu Papa nian iha Tasi-Tolu.

Sesta, 19 jullu 2024; Ekipa tékniku Ajénsia Dezenvolvimentu Nasionál no Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál (SECOMS) no jerente mídia hotu-hotu halo observasaun ba fatin kobertura jornalista sira-nian iha Tasi-Tolu. Iha loron hanesan, prezidente Cruz Vermelha Timor-Leste hato’o sira-nia deklarasaun katak sira prepara sira-nia ema hamutuk 500 ba servisu primeiru sokoru durante vizita amu Papa nian.

Sesta, 26 jullu 2024; Komisasaun organizadora lojistika ba vizita amu Papa nian, Padre Ângelo Salsinha, fahe kamizola, guarda suva no xapeu ba dioseze tolu mak hanesan dioseze Baucau, Dili no Maliana.

“Tuir desizaun ne’ebé ita deside ina mak dioseze ida-idak hetan kamizola 200,” nia informa.

Kuarta, 31 jullu 2024; Vise Koordenadór ba preparasaun vizita Papa nian husi igreja no atuál pároku Igreja Motael, Pe. Guilhermino da Silva, igreja komesa ona prepara koru hamutuk 1.100, ministru estraordinariu no libvrinu ba selebrasaun misa iha portugés no eletrónika.

AGOSTU 2024

Kinta, 08 agostu 2024; Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál (SECOMS, Expedito Dias Ximenes, Reprezentante Vatikanu iha Timor-Leste, Núnsiu Apostóliku, Monsenór Marco Sprizzi, Koordenadór simu vizita Papa husi igreja no Atual Pároku Motael, Pe. Guilhermino da Silva, kantór timoroan sira lansa múzika simu vizita pastorál Papa nian ho tema “Hein Santu Padre” iha Palásiu Prezidensiál Nicolau Lobato, Bairru Pite, Dili.

Komunidade ka sarani katólika iha Timot-Leste liuliu iha Dili, hahú husi labraik to’o ferik-katuas entuziasmu tebes forma iha dalan-ninin atu simu Papa Francisco to’o iha aeroportu Intenasionál Nicolau Lobato, Comoro-Dili, segunda (09 setembru 2024). Imajen/TATOLI.

Sesta, 16 agostu 2024; Prezidente Ezekutivu Komisaun Nasionál Juventude Katólika Timor-Leste (CNJK-TL) fó formasaun fiar nian ba foinsa’e sira liu 300 iha Sede episkopál Lecidere atu bele hatene no komprende kona-ba importánsia prezensa Papa nian iha nia vizita pastorál iha setembru ne’e mai iha Timor-Leste.

“Objetivu mak ita foinsa’e sira prepara sira aan, molok Papa to’o mai ne’e, sira mós hatene ona no komprende no sai referénsia ida sira-nia moris,” Prezidente Ezekutivu Komisaun Nasionál Juventude Katólika Timor-Leste (CNJK-TL), Pe. Francisco Indra do Nascimento Tey Seran, ba jornalista sira iha sede episkopál Lesidere.

Tersa, 20 agostu 2024; Universidade Católika Timorense (UCT) organiza semináriu nasionál ho tema “Vizita Apostólika de sua Satindade Papa Francisco a Timor-Leste”, atu ajuda estudante no dosente sira konaba prezensa Papa nian mai Timor-Leste. Objetivu husi semináriu ne’e atu estudante no dosente sira bele prepara aan entermus koñesimentu espirituál no fiar nian ba vizita amu Papa nia n nu’udar susesor São Pedro.

“Tema loron ohin nian relasiona ho tema vizita Santu Padre ninian mai Timor-Leste “Atu imi nia fiar sai imi nia kultura”, entaun ida-ne’e topiku tolu lori husi oradór na’in-tolu ne’e ba estudante sira,” oradór Vigariu Arkidioseze Metropolitana Dili, Pe. Graciano Santos Barros, hateten ba Agência TATOLI iha salaun UCT, Balide.

Kinta, 22 agostu 2024; Governu no Igreja hatuur ona meza altar modelu ró no estatua Na’in feto no Kristu moris hias no anju sira iha Tasi-Tolu. Nuane’e mós, grupu artezenatu pinta imajen Papa Francisco nian iha parede sira iha fatin sira hanesan ponte CPLP, Faról no Aeroportu Internasionál Nicolau Lobato, Comoro.

Sesta, 23 agostu 2024; Kámara Komérsiu Insdústria Timor-Leste (CCI-TL) ho membru asosiasaun no setór privadu sira entrega apoiu finanseiru no materiál ba igreja ka Arkidioseze Metropolitana Dili hodi halo preparasaun simu vizita Papa nian mai Timor-Leste iha loron 09 to’o 11 setembru 2024.

“CCI-TL mai entrega ba sua eminénsia ne’e apoiu husi setór privadu sira, husi membru asosiasaun no onoráriu no setór privadu sira-ne’ebé mak fó tulun husi CCI-TL, ho objetivu hatudu partisipasaun setór privadu nian katak ami mós iha responsabilidade ba vizita sua santidade. Ita kontribui buat ne’ebé iha, entaun partisipasaun ne’e iha oin rua no finanseira,” Prezidente Asosiasaun Emprezarial Feto Timor-Leste, Ergui Luina Alves, hateten.

Sábadu, 24 agostu 2024; Ekipa Vatikanu to’o iha Timor-Leste no halo inspesaun ba iha veikulu sira-ne’ebé Governu prepara hodi bele tula Papa Francisco no ekipa sira-ne’ebé ho rezultadu inspesaun ne’e prienxe rekezitu Vatikanu nian.

“Midia, seguransa no protokolu Vatikanu nian to’o ohin, mai vizita ikus nian. Sira mai haree preparasaun kaereta sira-ne’ebé tula amu Papa, seguransa no midia ka jornalista 80-resin. Iha karreta movel amu Papa rua no rezerva rua. Aban, sira mai distribui ba ekipa sira,” Ministru Administrasaun Estatal, Tomás do Rosário Cabral, dehan.

Nune’e mós, Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál (SECOMS), Expedito Dias Ximenes, hato’o katak rádiu difuzaun Vatikanu nian mak halo transmisaun direta ba misa solene no atividade pastorál amu Papa nian.

Segunda, 26 agostu 2024; Ekipa delegasaun Vatikanu halo verifikasaun ba fatin sira-ne’ebé amu Papa Farncisco atu vizita hanesan Tasi-Tolu, Sentru Konvensaun Dili (CCD), Katedrál no ALMA. Iha loron ne’e, Bispu Dioseze Baucau, Dom Leandro Maria Alves, husu ba sarani sira atu kumpre regra seguransa iha Timor-Leste

SETEMBRU 2024

Segunda, 02 setembru 2024; Koordenador ekipa Ministériu Saúde nian, Custodio Alves de Jesus, hateten profisionál saúde hamutuk 800-resin mak preparadu simu amu Papa Francisco, no preparasaun ne’e hala’o ona durante semana rua hodi monta postu 20 iha Tasi-Tolu.

Tersa, 03 setembru 2024; Ekipa delegasaun nivel altu husi igreja no Governu inspesiona fatin konsentrasaun ba sarani sira husi munisipiu Baucau, Lautém, Manatuto, Aileu, Ainaro, Cavalima, Bobonaro, Ataúro no Rejiaun Administrativa Espesiál Oé-Cusse husi dioseze Baucau Dili no Maliana.

Selebrasaun misaun solene iha Tasi-tolu preside husi Sua Santidade Papa Francisco, ne’ebé mak partisipa husi sarani sira husi territóriu nasionál inklui konvidadu sira. Imajen TATOLI/António Daciparu

“Kondisaun ba preparasaun sira-ne’e seidauk másimu, tanba sei atinje 80%, tan ne’e ekipa sujere atu kompañia no Ajénsia Dezenvolvimentu Nasionál atu aselera ninia preparasaun liuliu instalasaun bee no ahi,” Vise-Ministru Administrasaun Estatal (MAE), Jacinto Rigoberto de Deus, hato’o ba Agência TATOLI, iha Manleuana.

Nune’e mos Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál (SECOMS), Expedito Dias Ximenes, relata dadus provizáriu peregrinu sira husi 12 inklui Rejiaun Adminisrtativu Oé-Cusse (RAEOA) totál hamutuk besik 170.000 atu partisipa iha misa solene Amu Papa nian iha Tasi-Tolu.

Expedito Dias Ximenes hateten, ró Berlin Ramelau sei transporta sarani husi Rejiaun Administrativu Espesiál Oé-Cusse (RAEOA) dala haat no Ro Sucses sei transporta dala rua sarani sira husi Ataúro.

“Ataúro sei mai ho ró Sucses sukses no Oé-Cusse sei mai ho ró Ramelau, tanba sira liu 2.000, ró Ramelau sei tula sira dala haat no Ataúro,” Expedito Dias Ximenes hateten.

Kuarta, 04 setembru 2024; Vise Koordenadór ba vizita Papa husi igreja no atual Padre Pároku, Pe. Guilhermino da Silva, aprezenta pontu entrada tolu A, B no C iha Tasi-Tolu hodi sarani sira ba partisipa misa solene sua Santidade Papa nian iha tuku 16h30, iha 10 setembru 2024.

“Iha orientadór ne’ebé sei hatudu dalan ba sarani sira atu tama iha área misa nian. Voluntariu sira mak sei akompaña sarani sira ba to’o iha sira nia fatin,” Pe. Guilhermino da Silva, hateten.

Iha loron hanesan, Arsebispu Arkidioseze Metropolitana Dili, Dom Vírigilio Kardeál do Carmo da Silva, fó bensaun ba ba lift movel iha Aeroportu Internasionál Nicolau Lobato, Dili.

“Loron besik daudaun ona kona-ba vizita amu Papa nian, momentu ida ksolok ba ita hotu ho preparativu simu sua santidade nian no vígariu Kristu nian,” Dom Vírigilio Kardeál do Carmo da Silva, dehan.

Iha fatin hanesan, Sekretariu Estadu Komunikasaun Sosiál (SECOMS), Expedito Dias Ximenes, relata dadus 485 jornalista nasionál no internasionál mak sei kobre iha atividade pastorál Santu Padre Francisco nian, iha loron 09 to’o 11 setembru 2024.

Kuarta, 05 setembru 2024; Diretór Ezekutivu, Luta Hamutuk, José Alves da Costa, hateten governante sira tenke halo reflesaun ba iha sira-nia governasaun hodi haree situasaun reál povu nian.

“Ita idaidak reflete ita-nia aan, tanba prezensan Amu Papa nian hanesan illas Kristu nian, entaun ita tenke ho fuan no laran moos atu simu sua Santidade nia prezensa ho hakmatek. Ha’u hanoin prezensa sua Santidade nia prezensa mai iha ne’e bensaun ida no orgullu boot ida povu Timor-Leste, tanba sua Santidade mai liu tiha 35 iha 1989 ne’ebé iha tempu rezisténsia ita konsege hetan ukun rasik aan,” Diretór Ezekutivu, Luta Hamutuk, José Alves da Costa, hateten ba Agêncio TATOLI, iha Faról.

Selebrasaun misaun solene iha Tasi-tolu preside husi Sua Santidade Papa Francisco, ne’ebé mak partisipa husi sarani sira husi territóriu nasionál inklui konvidadu sira. Imajen TATOLI/António Daciparu

Sesta, 06 setembru 2024; Koordenadór Jerál Dekorasaun ba vizita Papa husi igreja, Frei Nicolau José, OFM, esplika ornamentu ba altar misa solene sua Santidade Papa Francisco iha loron 10 setembru 2024, iha tuku 16h30, iha Tasi-Tolu refleta misaun Katólika tinan 509 misionáriu no reprezenta vizita Amu Papa João Paulo II no prezensa Papa Francisco iha tinan 2024 iha Timor-Leste.

Aifunan sira-ne’ebé atu halo dekorasaun mak ai-funan fresku husi Tasi-Tolu hanesan ai-funan moris krisan & Aster (mutin & kinur) no pucuk merah, roza kinur no mutin, andona besi, Sirih gadinah, English Ivy, RUscus. Luli kinur no mutin, angrek kinur no mutin, Baby breathgladiol kinur no mutin no sedap Malam.

“Husi ami-nia konseitu ne’e husi rampa nia to’o altar reprezenta tinan 509 vazu pucuk merah ne’e signifika fiar sarani nian iha Timor, ai-funan iha sirku nian hamutuk 89 ne’e reprezenta tinan vizita Papa João Paulo II mai Timor,” Koordenador Jerál dekorasaun ba vizita Papa nian husi igreja, Frei Nicolau José, OFM, esplika ba Agência TATOLI, iha Fomento.

Iha loron hanesan, Sosisedade Sivil liuhusi Forum Organizasaun Naun Governamental Timor-Leste (FONGTIL) aprezenta karta aberta ida katak sente orgullu simu vizita amu Papa nian mai Timor-Leste.

Sábadu, 07 setembru 2024; Prezidente Fundasaun Mesjid Annur, Abdullah Said Sagran, hateten, vizita amu Papa Francisco nian iha loron 09 to’o 11 Setembru 2024 ne’e nu’udar vizita istóriku no reforsa fiar sarani Katólika iha Timor-Leste.

“Ida ne’e vizita ida istoriku prezensa sua Santidade Papa Francisco mai iha Timor-Leste. Ida ami iha esperansa boot katak iha país maioria Katólika, ne’eduni ho fiar metin ita ida-idak nian hodi hametin ita-nia valór espirituál bazeia ba iha relijiaun ida-idak,” Prezidente Fundasaun Mesjid Annur, Abdullah Said Sagran, hateten ba Agência TATOLIi, iha Kampung Alor.

Iha loron hanesan, Pastór husi igreja protestante Hosana iha Timor-Leste, Lorenço dos Santos konsidera vizita pastorál no Estadu amu Papa nian hametin fraternidade entre relijiaun iha Timor-Leste.

Iha loron ne’e (07 setembru), koru no banda orkestra husi dioseze tolu mak hanesan dioseze Baucau, Dili no Maliana mós halo ensaiu hamutuk iha Tasi-Tolu hodi halo preparasaun ba misa solene iha loron 10 setembru 2024. Nune’e mós, sarani no ministru extraordinariu sira, grupu dansa kulturál no grupu litrujia sira mós halo ensaiu iha Tasi-Tolu.

Segunda, 09 setembru 2024; Papa Francisco to’o iha Aeroportu Internasionál Nicolau Lobato Dili iha tuku 14h27 lorokraik ho Air Nuigini ne’ebé simu hosi Prezidente Repúblika, José Ramos Horta, Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, Arsebispu Arkedioseze Metropolitana Dili, Dom Virgílio Kardeál do Carmo da Silva, SDB, reprezentante vatikanu iha Timor-Leste, Monsenñor Marco Sprizzi, Bispo Dioseze Malian, Dom Noberto do Amaral, bispu Dioseze Baucau, Dom Leandro Maria Alves.

Sarani sira husi dioseze Dili, Baucau no Maliana hamrrik ho salurik bandeira vatikanu nakaonu ona Tasi-Tolu atu tuir misa solene ne’ebé Papa Francisco prezide iha tuku 16h30 lorokraik, tersa (10 setembru 2024). Imajen TATOLI/António Baciparu.

Tersa, 10 setembru 2024; Amu Papa Franciusco vizita madre ALMA hodi husik mensajen ba madre no orfonatu sira; “Ha’u gosta bolu ida-ne’e sakramentu ki’ak. Domin ne’ebé anima, konstrutivu no fortalese, ida-ne’e mak naran domin. Tanba sein domin, labele entende hotu. Ida-ne’e mak ita komprende Jesus nia domin. Ita labele entende se latama iha domin Jesus iha pratika domin,” Papa Francisco hateten iha iha Pantai Kelapa.

Tersa, 11 setembru 2024; Papa Francisco halo enkontru ho reprezentante foisa’e hamutuk 3.000 iha CCD, ne’ebé husik nia mensajen ba foinsa’e sira mak joven tenke sai autor ba dame. “Ha’u fó konsellu ba imi hotu, dahuluk kontinua halo barrullu bara-barak no daruak respeita no rona ema ferik-katuas sira,” Papa Francisco hato’o mensajen.

Iha loron ne’e mós Papa Francisco hala’o nia viajen husi Timor-Leste ba vizita Singapura ho voo Aero Dili iha tuku 12h25 housi Aeroportu Internasionál Nicolau Lobato hodi husik sarani sira hodi fó “Adeus” ikus nian ho matan-ween. Hafoin vizita Singapura, Papa Francisco voo husi Singapura hodi fila-fali ba Roma-Italia.

DEZEMBRU 2024

Sábadu, 21 dezembru 2024; Igreja no Governu liuhusi Ministériu Administrasaun Estatál realiza misa asaun grasa ka agradesementu ba atividade vizita amu Papa Francisco nian iha Timor-Leste durante loron tolu (09-11 setembru 2024) ne’e.

Ho oportunidade ida-ne’e, Papa Francisco liuhusi reprezentante Vatikanu iha Timor-Leste Monseñór Marco Sprizzi lee sai karta Papa nian iha misa agradesimentu iha igreja Katedrál, Dili, nune’e; Papa Francisco kontinua husu ba timoroan hotu atu kontinua morin iha ema-nia moris.

“Sua santidade hakarak hato’o nia hakarak atu Kristu nia mina-morin ka perfume kmanek kontinua halekar nafatin ba ema hotu ne’ebé hafalun ho aí-kameli nia morin ne’ebé sai karáteristika nasaun ida-ne’e nian no atu konfirma lia menon ksolok ida ne’e,” Reprezentante Vatikanu iha Timor-Leste Monseñór Marco Sprizzi hateten.

Reprezentante Vatikanu iha Timor-Leste Monseñór Marco Sprizzi hateten; “Santu Padre haraik ninia bensaun apostólika ba autoridade sivil no relijiozu sira no mós ba ema hotu ne’ebé prezente no Papa Francisco husu favór atu labele haluha reza ba nia.

Jornalista : Jesuína Xavier

Editór       : Cancio Ximenes

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!