DILI, 27 Marsu 2025 (TATOLI)—Ministériu Juventude, Desportu, Arte no Kultura (MJDAK), kuarta (26 Marsu 2025) hasoru malu ho ekipa tékniku Telkomsel hodi diskute Memorandu Entendimentu (MoU) ba kooperasaun servisu hodi realiza Jogu Komunidade Nasaun Ko’alia Lian Portugés (CPLP, sigla portugés) 2025, ne’ebé Timor-Leste sei sai uma-na’in iha fulan-Jullu mai ne’e.
Iha enkontru ne’e, Ministériu Juventude, Desportu, Arte no Kultura (MJDAK) lidera husi Diretora Jerál Servisu Korporativu (DJSK), Isabel Adalsiza Fatima Rodrigues Ferreira, akompañadu husi Diretór Jerál Desportu (DJD), João M. Rodrigues, no tékniku Telkomsel ne’ebé lidera husi Joana Miranda.
Diretora Jerál Servisu Korporativu, Isabel Adalsiza Fatima Rodrigues Ferreira, hateten objetivu husi enkontru ne’e mak atu diskute MoU kooperasaun servisu nakait (relasiona) ho Jogu CPLP 2025 ne’ebé sei realiza iha Timor-Leste.
“Ha’u agradese tebes ba Telkomsel ba enkontru ohin ne’e. Ami diskute asuntu tékniku sira hanesan internet, website, vídeo, maskote, produsaun tenda, kartaun ID, pasta no seluk tan. Telkomsel konkorda ona ho item sira-ne’ebé ami diskute no sira husu atu aselera akordu MoU iha tempu badak,” Isabel Adalsiza hateten iha edifisiu MJDAK, Lecidere.
Diretora ne’e alerta ba funsionáriu MJDAK liuliu parte tékniku informátika (IT), atu haree hamutuk kona-ba website ne’ebé sei uza hodi rejistu ba Jogu CPLP no públika atividade durante jogu.
Jogu CPLP tinan ida-ne’e sei hetan partisipasaun másimu husi Estadu-membru sira, ho delegasaun hanesan Angola ho partisipante 101, Brazil 101, Cabo Verde 101, Guiné Bissau 61, Guiné Equatoriál 35, Mocambique 70, Portugál 101, São Tomé e Príncipe 35 no Timor-Leste 101.
Eventu importante ida-ne’e hatudu Timor-Leste nia kompromisu atu haburas interkámbiu kulturál no atlétiku iha komunidade CPLP nia laran.
Istória badak kona-ba jogu CPLP
Jogu Desportivu CPLP harii iha tinan 1990, tuir Akordu Kooperasaun Multilaterál (Nú. 2 husi Artigu 10) ba Desportu komunidade ne’ebá nian.
Entendimentu ne’e asina ona iha loron 20 janeiru iha Lisboa, husi Estadu sira Angola, Cabo Vverde, Guiné Bissau, Moçambique, Portugál no São Tomé no Príncipe, Brazil prezente de’it ho estatutu observadór.
Rekoñese katak desportu hanesan fatór kulturál indispensável ida ba dezenvolvimentu tomak pesoa umana nian no konsekuentemente ba dezenvolvimentu sosiedade nian, emerjénsia Jogu CPLP nian fó orijen ba instrumentu prinsipál ida kooperasaun nian iha komunidade luzófonu.
Nafatin tuir termu Regulamentu Jogu CPLP nian, sei laiha nasaun vensedór sira iha edisaun ida-idak eventu nian, tanba manan-na’in sei sai komunidade.
Konvivénsia saudavel no desportiva de’it mak tenke prevalese entre nasionalidade sira, iha idade ida-ne’ebé ema sira iha inklinasaun atu hakarak muda mundu no Estadu sira-ne’e hotu konserteza hakarak komunidade ida-ne’ebé forte no unidu.
Tanba ne’e, Portugál halo pontu ida atu sai uma-na’in ba edisaun primeiru (I) Jogu Desportivu País sira Lian Portugés nian, iha fulan-Setembru tinan 1992. Joven hamutuk 500 resin husi seksu feto no mane ho idade 15 to’o 16 husi Angola, Cabo Verde, Guiné Bissau, Moçambique, Portugál no São Tomé no Príncipe.
Iha tinan 1995, segundu (II) Jogu CPLP nian hala’o iha sidade Bissau, ho partisipasaun joven na’in-300 husi Angola, Cabo Verde, Guiné Bissau, Moçmbique no São Tomé e Príncipe. Iha tinan hanesan, Moçambique aplika atu sai uma-na’in ba terseiru (III) ba jogu CPLP.
Tanba razaun oioin, Maputo sai de’it uma-na’in ba edisaun 3.ª Jogu sira CPLP nian iha tinan 1997, entre loron 13 no 18 fulan-Setembru. Iha totál partisipante hamutuk 500 husi nasaun luzófonu hotu-hotu, ne’ebé kompete iha kategoria sira tuir mai ne’e: Atletizmu, Basketeból, Futeból no Ténis.
Hafoin ne’e, Cabo Verde aplika hodi organiza IV Jogu sira, projetu ida-ne’ebé foin sai realidade iha tinan 2002. Entre loron 20 no 28 fulan-Jullu, Praia simu partisipante na’in-470 husi nasaun hotu-hotu iha grupu ho exesaun husi Brazil dala ida.
Desportu sira-ne’ebé hili iha tempu ida-ne’e mak Handball, Basketball no Praia Voleiból, ba seksu rua; iha nia fatin, joven-mane sira de’it mak kompete iha Futeból iha tinan ne’ebá.
Jogu Komunitáriu Luzófonu ba da-lima (5) ne’ebé marka ona ba tinan 2005, hala’o iha Luanda, kapitál Repúblika Angola nian, entre loron 12 no 18 fulan-Agostu.
Númeru rekorda ida husi atleta sira-ne’ebé partisipa iha eventu ne’e, besik 700 husi seksu rua (2). Handball, Basketball, Desportu Adaptadu, Futeból, Ténis no Voleiból Praia mak desportu sira ne’ebé hili. Partisipante sira hetan lembransa, prémiu no prémiu sira hanesan tasa, medalla osan-mean, osan-mutin no bronze, prémiu Étika Desportiva no diploma partisipasaun nian.
Iha edisaun tinan 2008, Jogu VI CPLP hala’o iha sidade Rio de Janeiro, iha Repúblika Federál Brazil, entre loron 26 fulan-Jullu no loron 01 fulan-Agostu.
Iha tinan 2010, Jogu VII CPLP hala’o iha sidade kapitál Moçambique, Maputo, entre loron 29 fulan-Jullu no loron 07 fulan-Agostu. Iha edisaun ida-ne’e, desportu sira-ne’ebé mak halo parte iha kuadru kompetisaun nia mak Handball, Atletizmu, Basketebol, Desportu Adaptadu, Futeból, Ténis no Voleibol Praia.
Iha tinan 2012, Portugál, espesífiku liu sidade Mafra, sai uma-na’in ba Jogu Desportivu VIII CPLP nian, entre loron 07 no 15 fulan-Jullu. Handball, Atletizmu, Basketebol, Desportu Adaptadu, Futeból, Ténis no Voleiból Praia mak desportu sira ne’ebé hili.
Iha tinan 2014, jogu sira, iha sira-nia edisaun IX, fila-fali ba Angola, entre loron 26 fulan-Jullu no loron 02 fulan-Agostu. Handball, Atletizmu, Basketebol, Atletizmu ba ema ho defisiénsia, Futeból, Ténis no Voleiból Praia mantein iha kuadru kompetisaun nian iha relasaun ho edisaun sira ikus nian. Natasaun, Judo no Ténis Meza mak adisaun foun sira ba programa kompetisaun nian.
Edisaun ba dala-10 Jogu Desportivu CPLP nian hala’o iha illa Sal, Cabo-verde, entre loron 17 no 24 fulan-Jullu. Handball, Atletizmu, Atletizmu ba Ema ho Defisiénsia, Basketebol, Futeból, Natasaun, Taekwondo no Voleibol Praia mak sai hanesan desportu sira-ne’ebé mak hili. Tinan 2016 marka mós entrada husi Guiné Equatoriál, aumenta nune’e númeru husi nasaun sira-ne’ebé partisipa iha Jogu Desportivu sira CPLP nian ba da-neen (VI).
Iha tinan 2018, São Tomé no Príncipe hanesan nasaun uma-na’in ba Jogu Desportivu sira CPLP nian ba da-11, ne’ebé hala’o entre loron 21 no 28 fulan-Jullu. Atletizmu ba ema ho defisiénsia, Basketeból 3×3, Futeból, Taekwondo no Voleiból Praia mak sai hanesan modalidade ofisiál programa nian.
Jogu desportu CPLP edisaun ba dala-12 sei realiza iha Timor-Leste iha fulan Jullu mai ne’e.
Jornalista : Hortencio Sanchez
Editór : Cancio Ximenes





