Xefe Estadu husu PCIC koopera ho PNTL kombate krime organizadu

DILI, 14 Maiu 2025 (TATOLI)–Prezidente Repúblika, José Ramos Horta, husu ba Polísia Sientífika Investigasaun Kriminál (PCIC, sigla protugés) atu hala’o koordenasaun di’ak ho Políisia Nasionál Timor-Leste (PNTL) hodi kombate krime organizadu iha Timor-Leste.
“Parabéns ba Diretór Nasionál nia lideransa hodi lidera PCIC iha tinan sira nia laran hamutuk ho membru sira hotu ne’ebé hala’o servisu ho di’ak. Maibé, halo koordenasaun didi’ak ho PNTL ho servisu intelijénsia Forsa nian hodi kombate krime iha Timor-Leste,” Prezidente Repúblika, José Ramos Horta, hataten iha nia diskursu bainhira partisipa serimónia aniversáriu Polísia Sientífika Investigasaun Kriminál (PCIC, sigla portugés) ba da-11 iha Salaun Multiusos GMN, Bebora, Dili, kuarta ne’e.
Xefe Estadu ne’e fó ezemplu, iha nasaun barak liuliu Estadu Unidu Amerika (EUA) no Europa líder boot grupu organizadu mak Polísia nia boot sira, maibé Timor-Leste tenke kuidadu ho situasaun sira hanesan ne’e no husu PCIC servisu hamutuk ho PNTL no FALINTIL- Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL) atu situasaun sira nune’e labele akontese iha Timor-Leste.
Entretantu, serimónia aniversáriu PCIC nian ba da-11 ida-ne’e selebra ho tema jerál “Fortalecer a Ciensia e a Cooperção Criminal para garantir justiça e seguransa em Timor-Leste”.
Tanba ne’e, Diretór PCIC Vicente Fernandes e Brito hateten, selebrasaun aniversariu PCIC nian iha tinan ida-ne’e eskolla tema ida-ne’ebé importante hodi garante kooperasaun ho parte hotu hodi garante justisa no kombate krime iha Timor-Leste.
“Tema ida-ne’e, nia vizaun ne’e ba futuru katak justisa ho seguransa ne’e bele konstrui husi siénsia ne’e ho kooperasaun internasionál, iha 2025 ne’e PCIC tau konsiderasaun alta ne’ebé relasaun ho siénsia,” Vicente tenik.
Líder másimu PCIC ne’e afirma, PCIC kontinua aposta ba oinsá mak atu kombate krime organizadu iha Timor-Leste.
Antes ne’e, PCIC halo ona ratifikasaun ba konvensaun internasionál lubuk ida, nune’e signifika bainhira Timor-Leste la fó konsiderasaun ba pilár kooperasaun internasionál mak susar ba Timor-Leste atu kombate krime organizadu sira.
“Kooperasaun kriminál la’ós de’it halo investigasaun konjunta maibé barak liu ita troka ideia ba malu, liuhusi halo formasaun ba elementu ka funsionáriu PCIC nian liuliu ba investigadór sira atu bele iha kbbiit naton hodi halo servisu ida di’ak,” nia dehan.
Dekretu-lei nú. 15/2014, 14 Maiu, mak organizasaun Polísia Sientífika Investigasaun Kriminál (PCIC).
Dekretu-Lei ida-ne’e prevee kriasaun Polísia Sientífika Investigasaun Kriminál (PCIC) ne’ebé organiza tuir ierárkia nu’udár órgaun polísia kriminál superiór, ho rejime karreira espesiál, orgánikamente dependente ba Ministru Justisa.
Enkuantu, iha termu jerál, kriasaun PCIC nian justifika ho nesesidade atu hametin asaun sira husi órgaun sira-ne’ebé tulun iha administrasaun justisa no atu fornese investigasaun kriminál ho estrutura adekuada no efisiente haree ba dezafiu sira-ne’ebé kontestu dezenvolvimentu sosio ekonómiku nasaun nian ezije.
Asosiadu ho forma krime foun, sofistikadu no organizadu liu, ne’ebé ezije entidade polísia signtífika, independente no estruturadu, ekipadu ho pesoál espesializadu tebes, téknikamente ekipadu di’ak ho apoiu husi laboratóriu polísia sientífiku ne’ebé hala’o operasaun iha edifísiu rasik no foka eskluzivamente ba investigasaun kriminál.
Iha parte seluk, kriasaun PCIC hatán ba prinsípiu báziku sira polítika penál Governu Konstitusionál da-loma (V) nian iha ámbitu administrasaun justisa penál no promosaun asaun penál, investigasaun no prevensaun krime.
Tuir lei ne’e, PCIC nu’udar órgaun auxiliár administrasaun justisa nian ne’ebé funsiona iha dependénsia funsionál Ministériu Públiku nian, ne’ebé tau-matan ba ida-ne’e.
Kona-ba ninia estrutura interna no natureza, PCIC organiza tuir ierárkia nu’udár órgaun polísia kriminál superiór ho rejime karreira espesiál, iha dependénsia orgánika direta Ministru Justisa nian.
Diploma ne’e garante respeitu ba entidade sira seluk ne’ebé iha kompeténsia iha ámbitu investigasaun kriminál liuliu Polísia Nasionál Timor-Leste, Komisaun Anti-Korrupsaun no Servisu Migrasaun, hodi rezerva kompeténsia materiál PCIC nian ba de’it investigasaun kona-ba krime grave, organizadu ka kompleksu.
Natureza sientífika PCIC nian mós vale atu destaka, ne’ebé hetan apoiu husi laboratóriu polísia sientífika, parte sentrál ida iha apoiu ba investigasaun kriminál sira no garante konfiabilidade no konservasaun husi evidénsia sira hodi sai responsável ba rekolla.
Prosesamentu no ezame husi festíjiu sira husi krime no presiza fornese, atu nune’e bele fornese resposta ida-ne’ebé kompletu no progresivu ba nesesidade husi investigasaun sientífika no reputasaun kriminál ida-ne’ebé iha reputasaun.
Jornalista : Hortencio Sanchez
Editór : Cancio Ximenes

