BOBONARU, 03 Jullu 2025 (TATOLI)—Xefe Aldeia Ritabou, Nelson Araújo do Carmo, reprezenta komunidade, husu ba Governu liuhusi ministériu kompetente rezolve kazu disputa rai entre Suku Ritabou, Postu Administrativu Maliana no Suku Manapa, Postu Administrativu Kailaku, Munisípiu Bobonaru.
Nelson hato’o kestaun ne’e durante hala’o enkontru komunutáriu ho Sekretáriu Estadu Terra no Propriedade, Jaime Xavier Lopes, iha Sede Suku Ritabou, segunda ne’e.
Autoridade lokál ne’e haktuir katak Suku Manapa okupa rai pertense Suku Ritabou nian durante tinan 20-resin ona, maski rai ne’e disputadu dezde okupasaun Indonézia to’o agora seidauk rezolvidu.
Xefe Aldeia hatutan katak iha tinan hirak liubá problema referidu hato’o ona ba Komisaun Terra no Propriedade maibé to’o agora laiha rezultadu.
Notisia relevante: Sede suku Manapa muda ona ba mini merkadu Biabubu
“Ami-nia Ritabou ne’e la’ós abitante ida mak bá okupa maibé suku tomak ida mai okupa Suku Ritabou nia rai. Ne’e problema. Ha’u lahatene, kala sira okupa tinan 20-resin ona, entaun Ritabou ne’e aban-bainrua ne’e sei sai suku rua. Asuntu sira hanesan ne’e oinsá parte kompetente sira atu rezolve. Se bele loke mapeamentu portugés nian para idak-idak túr iha nia fatin,” nia hateten.
Iha fatin hanesan, Xefe Suku Manapa, Jeferino Loco Berre, rekoñese iha tinan 2000 akontese disputa rai entre komunidade Suku Manapa ho Ritabou kona-ba rai iha área Kalerema ho Lelocoe, maibé rai sira seluk laiha problema.
Jeferino hateten Suku Manapa to’o agora seidauk okupa rai Suku Ritabou nian, tanba baliza suku rua ne’e seidauk define loloos.
“Rai ne’ebé agora hotu-hotu lela ne’e rai Estadu. Ita nia lei hakerek tiha ona katak kualker sidadaun Timor iha direitu ba fatin ida para nia atu hela. Depois ita-nia Lei Divizaun Territoriál seidauk define katak Ritabou to’o iha-ne’e no Kailaku ho Maliana to’o iha-ne’e, tanba Divizaun Territoriál to’o agora seidauk klaru, entaun kualker sidadaun ne’ebé atu utiliza rai ne’ebé ema seidauk hela, sé deit iha direitu atu hela,” nia esplika.
Loco Berre afirma kulturalmente mós Postu Administrativu Kailaku ho Maliana labele hatudu baliza rai ba malu.
Aleinde ne’e, Xefe Suku Jeferino hatutan rai ne’ebé komunidade Suku Manapa hela daudaun ne’e tuir mapeamentu portugés nian.
Entretantu, Sekretáriu Estadu Terra no Propriedade, Jaime Xavier Lopes, hateten Sekretaria Estadu Terra no Propriedade (SETP) prontu buka solusaun hamutuk hodi rezolve problema disputa rai entre Suku Ritabou ho Manapa.
Maibé, governante fó-hanoin katak líder komunutária sira presiza koordena ho Ministériu Administrasaun Estatál no Autoridade Munisípiu Bobonaru hodi loke mapa jeorgráfika munisípiu nian atu hatene baliza territóriu suku, aldeia no postu Administrativu.
Antes ne’e, autoridade lokál Suku Manapa ho Ritabou konsege hasoru-malu iha reuniaun ida hodi ko’alia kona-ba problema ne’e, maibé to’o agora seidauk rezolvidu, tanba sei hein Lei Divizaun Territoriál.
Jornalista: Sergio da Cruz
Editór: Xisto Freitas Piedade





