DILI, 24 Setembru 2025 (TATOLI) – Primeiru-Ministru Malázia Anwar Ibrahim konta, bainhira nasaun membru balun iha organizasaun Sudeste-aziátiku – ASEAN, relasiona ho Timor-Leste nia adezaun ba organizasaun rejionál ne’e, nia resposta simples hodi fó apoia másimu.
“Kuandu ema nasaun membru sira husu mai ha’u, kona-ba Timor-Leste nia adezaun, tanba saida maka Ita-boot sira asegura katak Timor -Leste sai membru plenu ASEAN nian lalais liután? Ha’u-nia haree, ha’u-nia resposta simples! Se nasaun ne’e foin independénsia ka relativamente ki’ak liu, ida-ne’e la signifika, atu impede nia adezaun,” Anwar konta nia pozisaun bainhira defende Timor-Leste nia adezaun, bainhira simu kondekorasaun ho grau Grande Kolar Orden Timor-Leste iha Palásiu Prezidensiál Dili, kuarta ne’e.
Nia hatutan tan, “Ami sempre ultrapasa dezafiu sira no dudu baliza sira susesu nian bainhira ami halo hamutuk. Agora, bainhira ita tau ida hasoru ida seluk ka servisu atu esklui balun husi kooperasaun, progresu, ita sei kontinua iha problema. Ida-ne’e halo parte iha ita-nia rejiaun no ida-ne’e iha esperiénsia boot ida no ida-ne’e sei kontribui maka’as tebes ba ita-nia empreza hodi hametin ligasaun ASEAN nian”.
“Prezidente Ramos-Horta, ita-boot ho ita-boot nia Governu, no ita-boot nia nasaun persevera, hanesan ha’u hatete ona, ho prosesu sira adezaun tomak nian ba ASEAN, no iha ne’e ita iha ona ajustamentu sira ne’ebé merese no merese duni,” nia katak.
Iha okaziaun ne’e Anwar hato’o nia agradesimentu profundu ba Prezidente Ramos-Horta no membru Parlamentu sira ne’ebé mak kontribui duni no kontinua halo nune’e atu asegura katak prosesu ne’e sai perfeitu, aselera, ho ritmu ne’ebé lalais liu ba Timor-Leste nia adezaun.
“Obrigadu ba membru Parlamentu, Governu, no Opozisaun sira hotu. Maibé ida-ne’e esperiénsia furak ida iha Parlamentu. Atu haree membru Parlamentu hotu-hotu konkorda iha buat ida. No, klaru katak Primeiru-Ministru inveja ha’u. Tanba nia sei iha esperansa katak situasaun sei la’o ho di’ak no hakmatek hanesan daudaun ne’e,” nia afirma.
Nia subliña tan, bainhira nasaun sira ASEAN nian kontinua dudu esforsu sira hodi habelar nia envolvimentu rejionál ho agrupamentu sira seluk, Timor-Leste bele fasilita invazaun foun sira, partikularmente ho mundu Luzófonu.
“Ho nasaun membru neen (6) no observadór asosiadu 35 no kolaborasaun ne’ebé buras iha ajenda ida-ne’e, komunidade ida-ne’e tenke iha ami-nia no atu hamosu ligasaun no kolaborasaun sira-ne’e sei sai vantajen sira atu iha Estadu membru ida ne’ebé halo ona parte iha komunidade luzófona durante dékada rua liubá. Ha’u tenke temi iha momentu ida-ne’e katak ha’u-nia belun di’ak Prezidente Lula da Silva Brazil hanesan motor xave ida iha komunidade nia laran no mós iha Súl Globál ne’ebé luan liu no tijolu sira sei tuir simeira ASEAN nian iha fulan oin,” nia tenik.
Iha parte seluk mak, ASEAN no Fórum Illa Pasífiku foti ona pasu tentativu sira ba kolaborasaun ne’ebé boot liu.
“Ha’u hein Tim Olesis atu hala’o papél ativu ida hodi avansa kooperasaun ida-ne’e. Bazeia ba interese sira ne’ebé fahe no liga liután ASEAN ho rejiaun xave iha Indo-Pasífiku.
Jornalista: Hortencio Sanchez
Editór: Rafael Ximenes de A. Belo
