DILI, 25 Setemebru 2025 (TATOLI—Governadór Banku Sentrál Timor-Leste (BCTL, sigla portugés) Hélder Lopes, hateten kreximentu setór turizmu iha Timor-Leste atu la’o, presiza envolvimetu setór privadu no tenke promove mós pagamentu dijitál.
“Atu dezenvolve setór turizmu ho di’ak mak tenke muda paradigma, katak dezenvolvimentu setór turizmu tenke halo husi setór privadu, la’ós setór públiku”, Hélder Lopes hateten iha Sentru Konvensaun Dili, bainhira partisipa iha Fórum Investimentu Turizmu Timor-Leste, ohin.
Nia dehan dalabarak kamada sosiedade sira seluk hateten Governu mak tenke dezenvolve setór turizmu. “Hanoin paradigma ida-ne’e tenke muda, Governu fasilita regula no superviziona, maibé atu dezenvolve ne’e setór privadu”, dehan.
Aleinde ne’e, pontu importante ida mak tenke promove pagamentu sira ho dijitál, tanba agora modernu no buat hotu dijitál.
“Setór turizmu mós presiza, tanba bainhira turista sira mai la lori osan chas, maibé sira bele halo pagamentu dijitál, ne’ebé seguru, fásil. Ida-ne’e elementu ida atu atrai turista sira mai Timor-Leste”, katak.
Daudaun, BCTL hahú ona promove dijitalizasaun no inkluzaun finanseira Timor-Leste, tanba ekonomia moderna presiza sistema pagamentu modernu.
Tinan ida-ne’e, BCTL lansa Sistema Pagamentu Instantáneu (Ti-Fast) no introdús Timor Unique QR (TUQR), hodi estabelese padraun kódigu QR nasionál no lansa baze ba integrasaun transfronteirisa ho Rede Kódigu QR ASEAN nian.
BCTL mós espande simu kartaun internasionál sira, hanesan Visa, Mastercard, no UnionPay, iha territóriu nasionál, hodi hadi’a konveniénsia ba vizitante no sidadaun sira. “Ida-ne’e halo daudaun ona dijitalizasaun ba pagamentu, katak hahú tinan oin hakarak promove pagamentu dijitál. Uza telefone kartaun hodi selu”, informa.
Governadór ne’e dehan pontu seluk ne’ebé importante ba setór turizmu mak hatudu oin midar no hamansa ba malu maski simples, maibé importante tanba turizmu ne’e setór serbisu nian, tanba bainhira ema mai hatudu hamansa ba sira mak sei kesi sira-nia fuan hodi mai fali.
“Husu ba setór privadu sira aproveita oportunidade sira ne’e ho di’ak, nune’e futuru bele dezenvolve turizmu ho di’ak, atrai turista sira mai Timor-Leste”, dehan.

Prezidente Kámara Komérsiu no Indústria Timor-Leste (CCI-TL), Jorge Serrano, subliña papél krusiál setór privadu iha dezenvolvimentu turizmu nasionál importante no fórum ohin nian fornese plataforma ida atu avalia pasu sira ne’ebé foti ona no buka solusaun ba dezafiu sira ne’ebé iha.
“Foku ohin maka ba empreza sira husi setór privadu, hamutuk ami sei ezamina saida maka presiza hadi’a no solusaun sira ne’ebé ami bele foti, tanba inisiativa barak maka halo ona hodi investe iha setór turizmu nian”, Jorge Serrano dehan.
Nia hatutan katak partisipasaun setór privadu iha turizmu mós parte ida husi Timor-Leste nia preparasaun ba adezaun tomak ba ASEAN no esforsu atu hasa’e ekonomia nasionál, tanba turizmu hanesan setór ida ne’ebé bele kria empregu.
Jornalista : Arminda Fonseca
Editora : Maria Auxiliadora




