Rede Kuidadu Paliativu Ázia hakarak apoiu Timor-Leste iha área saúde

DILI, 10 Outubru 2025 (TATOLI) –Xefe Grupu Espesialista Kuidadu Paliativu husi Estadu membru Ázia Pasífiku, Sylvia McCarty, hateten péritu sira husi Rede Kuidadu Paliativu Ázia nian hakarak tebes apoiu Timor-Leste iha área saúde.
“Grupu Espesialista Kuidadu Paliativu iha Estadu membru Ázia Pasífiku, nia rede ne’e kompostu husi profisionál sira husi Austrália, Singapura, Malázia, no nasaun sira seluk iha rejiaun Ázia Pasífiku ne’ebé hakarak hametin servisu kuidadu paliativu sira iha nasaun membru sira liuhusi promove formasaun téknika, dezenvolve polítika saúde nian no hadi’a asesu ba ai-moruk sira jestaun moras nian,” Xefe grupu ne’e hateten ba jornalista sira iha Ospitál Nasionál Guido Valadares (HNGV-sigla portugés), Bidau, sesta ne’e.
Nia dehan, grupu kuidadu paliativu husi Estadu Ázia Pasífiku Kolabora ho Timor-Leste dezde tinan 2019, ne’ebé inisia husi Doutór Flávio Brandão, maibe tanba pandemia COVID-19 atividade hotu hala’o fali iha tinan 2022.
“Ami-nia espesialista sira mai iha nasaun ne’e dala rua (2) ona, ami mai hodi fó formasaun ba profisionál saúde sira-ne’ebé servisu iha Ospitál Referál sira,” nia dehan.
Nia hatutan, Estadu Ázia Pasífiku hakarak ajuda Timor-Leste kria rede espesialista sira kuidadu paliativu iha ospitál sira no iha komunidade hotu.
“Importante mak profisionál saúde sira iha koñesimentu ruma iha área ne’e, maske iha aldeia sira-ne’ebé dook liu, iha dalan no meiu rasik hodi hamenus pasiente sira-nia sofrimentu,” nia afirma.
Durante ekipa husi Ázia Pasífiku ne’e estadia iha Timor-Leste, konsege fó formasaun, espesialista sira apoia hela kriasaun polítika ne’ebé garante asesu kontinuidade ba ai-moruk esensiál sira ba jestaun moras nian.
“Dezafiu prinsipál ida-ne’ebé mak observa daudaun mak difikuldade atu asesu ba ai-moruk sira jestaun moras nian, iha liur husi Ospitál sira-ne’ebé maka dalabarak obriga pasiente sira atu hela iha ospitál kleur liu duké nesesáriu,” nia observa.
Tuir observasaun ne’ebé iha, péritu sira rekoñese kompromisu husi autoridade saúde timoroan hodi kria ekipa ne’ebé dedikadu no identifika sentru referénsia sira ba kuidadu paliativu.
Entretantu, koñesimentu iha área ida-ne’e buras iha nasaun, reflete kompromisu ba sistema kuidadu saúde ida-ne’ebé umanu no kompaixaun liu.
“Kuidadu paliativu konsidera hanesan parte esensiál ida husi sistema kuidadu saúde nian, liuliu ba pasiente sira ho moras króniku avansadu sira hanesan kankru, insufisiénsia kardíaka, insufisiénsia renál, ka kondisaun neurolójiku grave sira. Ho kontrolu moras ne’ebé di’ak no apoiu psikolójiku, bele hadi’a maka’as kualidade moris husi pasiente sira no sira nia família,” nia konklui.
Jornalista : Alexandra d Costa
Editór : Cancio Ximenes

