iklan

INTERNASIONÁL, HEADLINE

UE-PNUD promove transformasaun dijitál iha TL liuhusi Programa “Dalan ba Dijitál”

UE-PNUD promove transformasaun dijitál iha TL liuhusi Programa “Dalan ba Dijitál”

Governu, Uniaun Europeia no parseiru sira hala'o lansamentu ba Programa "Dalan ba Dijitál" iha salaun Palm Springs Hotel, Dili, kinta (23/10). Imajen Tatoli/Francisco Sony

DILI, 23 Outubru 2025 (TATOLI) – Delegasaun Uniaun Europeia (UE) kolabora ho Programa Nasaun Unida ba Dezenvolvimentu (PNUD) lansa Programa “Dalan ba Dijitál : A New Path for Digital Citizenship in Timor-Leste” hodi aselera transformasaun dijitál iha Timor-Leste (TL) liuhusi hadi’a servisu públiku, governasaun dijitál no habelar literasia dijitál ba komunidade.

Embaixadór UE iha Timor-Leste, Thorsten Bargfrede, dehan dijitalizasaun la’ós ona opsaun ida, maibé nesesidade ida ba nasaun sira ne’ebé buka atu avansa iha sékulu XXI.

“Liuhusi Dalan ba Dijitál, Uniaun Europeia hakarak ajuda Timor-Leste harii sistema governasaun ida ne’ebé efisiente liu, transparente, no inkluzivu liu”, Thorsten Bargfrede, hateten iha Otél Palm Springs, iha Díli, ohin.

𝐄𝐦𝐛𝐚𝐢𝐱𝐚𝐝𝐨́𝐫 𝐔niaun 𝐄uropeia, 𝐓𝐡𝐨𝐫𝐬𝐭𝐞𝐧 𝐁𝐫𝐚𝐠𝐟𝐫𝐞𝐝𝐞, Ministru Justisa, Sérgio Hornai, no Ministru Administrasaun Estatál, Tomás do Rosário Cabral, no parseiru sira hala’o lansamentu ba programa “Dalan ba Dijitál” iha salaun Palm Springs Hotel, Dili, kinta (23/10). Imajen Tatoli/Francisco Sony

Nia hatutan, projetu ne’e sei foka ba prioridade prinsipál tolu mak dezenvolve enkuadramentu legál ida ne’ebé seguru no konfiavel iha espasu dijitál; kria plataforma dijitál sira ne’ebé amigavel ba utilizadór hanesan sidadaun sira no instituisaun públika sira, no hasa’e abilidade no kapasidade dijitál sira husi funsionáriu públiku sira no komunidade.

Tuir nia, transformasaun dijitál ne’ebé susesu presiza koordenasaun interministeriál no partisipasaun públika ne’ebé ativa. “Ita tenke asegura katak laiha ema ida maka husik hela iha kotuk iha prosesu ne’e”, dehan.

Reprezentante Rezidente PNUD iha Timor-Leste, Katyna Argueta, subliña katak transformasaun dijitál la’ós de’it kona-ba teknolojia, maibé mós kona-ba lideransa, polítika sira, no kompromisu ida ba inkluzaun sosiál.

“Ba nasaun ki’ik ida hanesan Timor-Leste, dimensaun la’ós hanesan frakeza ida, maibé hanesan forsa ida. Nasaun ki’ik sira bele adapta lalais liu no halo inovasaun ho fásil liuhusi transformasaun dijitál”, nia esplika.

Hodi hatutan katak transformasaun dijitál bele sai hanesan ekualizadór boot ida hodi habelar partisipasaun públika iha área ekonómika, sosiál no polítika. “Atendimentu públiku dijitál hasa’e transparénsia, hamenus korrupsaun, no hametin konfiansa ba instituisaun Estadu sira”, realsa.

Ministru Administrasaun Estatál, Tomás do Rosário Cabral. Imajen TATOLI/Francisco Sony

Ministru Administrasaun Estatál, Tomás Cabral, afirma katak Governu Timor-Leste iha kompromisu atu kontinua hametin ajenda dijitalizasaun. “Husi kooperasaun ho Uniaun Europeia, Portugál, Banku Mundiál, nomós kolaborasaun ho PNUD ida-ne’e hodi habelar rede dijitál sira iha rejiaun tomak”, nia hateten.

Ministru Justisa, Sérgio Hornai, realsa iha Timor-Leste importante tebes atu harii sidadania dijitál ne’ebé responsavel. “Sidadania dijitál la’ós de’it kona-ba asesu ba internét, maibé mós kona-ba uza teknolojia ho seguru, étika, no kriativu”, nia esplika.

Nia trasa iha Timor-Leste iha pilár prinsipál tolu hodi hametin sidadania dijitál mak:  Inkluzaun Dijitál – asegura sidadaun hotu-hotu iha asesu ba internét ne’ebé baratu no konfiavel; Literasia no Edukasaun Dijitál – fornese ba foinsa’e sira ho abilidade hanoin ne’ebé krítiku no inovativu; Governasaun no Konfiansa Dijitál – proteje dadus pesoál no garante servisu públiku sira ne’ebé transparente no seguru.

Tuir Hornai, Ministériu Justisa dezenvolve ona sistema importante oioin hanesan Sistema Informasaun Jestaun Populasaun, no Pasaporte Elektróniku Timor-Leste (PETL), no dezeña hela Sistema Identidade Dijitál Únika (SIDU) hanesan fundasaun dijitál nasionál.

“Timor-Leste nia futuru hanesan dijitál, maibé tenke hanesan mós futuru umanu ida, iha ne’ebé teknolojia serví povu no hametin demokrasia”, nia konklui.

Programa Dalan ba Dijitál nu’udar inisiativa konjunta husi Uniaun Europeia no PNUD ne’ebé ho objetivu atu apoia Governu Timor-Leste hodi harii sistema administrasaun públika bazeia ba dijitál ne’ebé transparente, efisiente, no inkluzivu.

Programa ne’e mós aliña ho Planu Dezenvolvimentu Estratéjiku Nasionál 2011–2030 no halo parte iha esforsu ba Governu dijitál tomak to’o 2027, bainhira Timor-Leste prepara adezaun tomak iha ASEAN.

Notísia relevante: UE-OSC lansa projetu hametin boa-governasaun ba dezenvolvimentu inkluzivu

Jornalista: Arminda Fonseca

Editora: Maria Auxiliadora

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!