OEKUSI, 19 Dezembru 2025 (TATOLI) – Ministru Administrasaun Estatál (MAE), Tomas do Rosário Cabral, kinta ne’e, inaugura edifísiu Balkaun Úniku iha bairru Santa-Roza suku Costa sub-rejiaun Pante Makasar Rejiaun Administrativa Espesiál Oekusi Ambeno (RAEOA) atu hakbesik atendimentu administrasaun públiku ba povu.

Ministru Administrasaun Estatál (MAE), Tomas do Rosário Cabral, informa, objetivu husi estabelesimentu Balkaun Úniku ne’e nu’udar sentru informasaun no sai sentru ba produsaun serbisu atendimentu públiku iha munisípiu.
“Balkaun Úniku ne’e Governu Sentrál nian, intensaun ne’e lori governasaun besikliu mai iha populasaun, nia benefisíu mak saida? Sira sei labele ba trata pasaporte, kartaun billete ho dokumentu seluk tan iha Dili, ita fasilita hela serbisu integradu ba dadus populasaun iha suku ho nia liña sira online hotu, ne’e mak ohin ha’u deklara katak, populasaun millaun 1.526,686, ita rejistu hotu iha sistema ne’e,” nia hateten perante seremónia inaugurasaun iha Oekusi, kinta ne’e.
Governante ne’e esplika, objetivu rejistu iha sistema Balkaun Úniku ne’e, atu bele fasilita setór privadu sira, investór sira husi rai-li’ur, iha interrese investe iha Timor-Leste fasíl bele halo peskiza ba dadus populasaun kada suku no kada munisípiu.
Tanba ne’e mak Balkaun Úniku Oekusi sei sai sentru ba atendimentu ida iha Governu sentrál hot-hotu, tuir akordu inter-organika ne’ebé halo ona ho ministériu sira, hot-hotu sei fornese informasaun.
“Iha ne’e sai sentru ba informasaun, sentru ba atendimentu no sai sentru ba produsaun serbisu atendimentu iha munisipíu,” nia katak.
Notísia relevante: https://tatoli.tl/2025/12/19/2026-estabelese-balkaun-uniku-iha-vikeke
Diretora Jerál Diresaun-Jerál Simplifikasaun no Modernizasaun Administrasaun Lokál, Maria Goreti Marques Belo, hateten, Balkaun Úniku mak sentru serbisu deskonsentradu iha nivel lokál, ne’ebé fasilita asesu sira husi sidadaun ba informasaun no diferente tipu serbisu públiku, iha fatin ida de’it, ne’ebé poupa tempu, kustu no redús burokrasia.
Tuir nia, Balkaun Úniku hanesan mekanizmu ida husi promosaun prosesu desentralizasaun ne’ebé espande tan prestasaun servisu ba atendementu públiku, transparénsia, satisfasaun no konfiansa ba administrasaun públika.

Nia hateten, iha kontextu Balkaun Úniku Oekusi, asume papél estratéjiku nu’udar instrumentu husi artikulasaun entre administrasaun sentrál no administrasaun rejionál, hodi garante prestasaun serbisu integradu, efisiente no ajustadu hodi hakbesik atendementu ba sidadaun sira.
“Balkaun Úniku eziste ho objetivu esénsial tolu, atu hakbesik prestasaun serbisu ba sidadaun sira, moderniza no simplifika serbisu atendimentu publiku ho lalais no fásil, no mós promove transparénsia no boa-governasaun, iha ne’ebé aliña ho lei inan, ho polítika Estadu no Governu nian,” nia hateten.
Diretora Jerál ne’e informa katak, Balkaun Úniku ne‘ebé estabelese ona iha Manatutu, Baukau, Likisá, Atauro, Dili, Aileu, Manufahi, Kovalima, Oekusi no sei kontinua halo lansamentu iha inísiu tinan-2026 ba Balkaun Úniku Bobonaru, Ermera, Ainaru, Vikeke no Lautein sei konkretiza iha prátika.
Prezidente Autoridade RAEOA, Régio da Crus Salu, hato’o agradese ba Governu Timor-Leste tanba ho prezensa Balkaun Úniku iha Oekusi bele badak prosesu burokrasia ba atendimentu administrasaun públika.
‘‘Tinan barak ita ko’alia kona-ba Balkaun Úniku ohin ita realiza, ne’e importante atu bele habadak burokrosia atendimentu ba povu iha serbisu administrasaun públiku nian, ne’ebé merese ajuda ita-nia povu atu trata sira-nia dokumentu sira, lejítima sira-nia partisipasaun ideia kona-na negósiu ho partisipasaun investimentu negósiu tuir sira-nia direitu, no ita nu’udar Governu oferese fasilidade ne’ebé importante,’’
Entretantu, konstrusaun Balkaun Únika ne’e, konstrui husi empreza lokál Neon-Bahan Unipesoál Lda ho valór kontratu hamutuk $121,019.16.
Jornalista: Abílio Elo Nini
Editór: Rafael Ximenes de A. Belo






