Top

KAK-CLN lansa relatóriu peskiza dadus no Aplikasaun Inventáriu Web atu reforsa transparénsia

Komisáriu KAK, Rui Pereira dos Santos, no Prezidente CLN, Antnio de Araújo Soares, akompaña husi tékniku sira halo lansamentu ba Aplikasaun Inventáriu Kontrolu Bazeia ba Web Sentru Logístika Nasionál, I.P, iha salaun CLN Dili, tersa (10/03). Imajen Tatoli/Francisoc Sony

DILI, 10 Marsu 2026 (TATOLI) – Komisaun Anti-Korupsaun (KAK) no Sentru Lojístika Nasionál (CLN, sigla portugés) lansa relatóriu kona-ba peskiza kona-ba jestaun dadus CLN ba períodu 2018-2022, no lansa mós Aplikasaun Inventáriu kontrolu bazeia ba Web CLN nian.

Inisiativa ida-ne’e atu reforsa transparénsia, kontrolu no efisiénsia iha jestaun lojístika Estadu nian, liuliu ba seguransa ai-han.

Komisáriu KAK, Rui Pereira, hateten peskiza ne’e halo atu tulun misaun KAK nian hodi prevene korrupsaun, tanba KAK iha vizaun mak harii Timor-Leste hanesan Estadu demokrátiku ida ne’ebé iha kultura forte hodi rejeita korrupsaun ba interese no prosperiedade povu nian.

Tuir nia, peskiza ne’e halo atu avalia risku iha serbisu CLN nian no fó kontribuisaun ba melloramentu sistema no jestaun iha CLN.

Komisáriu KAK, Rui Pereira dos Santos, no Prezidente CLN, Antnio de Araújo Soares, akompaña husi tékniku sira halo lansamentu ba Aplikasaun Inventáriu Kontrolu Bazeia ba Web Sentru Logístika Nasionál, I.P, iha salaun CLN Dili, tersa (10/03). Imajen Tatoli/Francisoc Sony

Husi prosesu estudu ne’e, ekipa peskiza KAK deskobre problema prinsipál balun ne’ebé bele konsidera nu’udar kauza ba má prátika iha serbisu diária CLN nian. Problema sira mak relasiona ho jestaun rekursu umanu ne’ebé afetadu husi mudansa estruturál dalabarak no destakamentu pesoál esternál, ne’ebé bele fo impaktu ba funsionamentu serbisu CLN nian.

Peskiza mós hatudu katak implementasaun regulamentu sira seidauk kompletu, liuliu kona-ba kompeténsia CLN atu halo intervensaun merkadu ba presu sasán konstrusaun no obra públika nian. Aleinde ne’e, seidauk iha regra ka matadalan própriu ba prosesu sosa produtu lokál no foos importasaun, ne’ebé bele fó impaktu ba desizaun sira relasiona ho prosesu aprovizionamentu.

Komisáriu CAC, Rui Pereira dos Santos no Prezidente CLN, António de Araújo Soares, entrega sertifikadu apresiasaun ba tékniku Aplikasaun Inventáriu Kontrolu Bazeia ba Web Sentru Logístika Nasionál, I.P, iha salaun CLN Dili, tersa (10/03). Imajen Tatoli/Francisoc Sony

Estudu ne’e mós deskobre katak siklu aprovizionamentu ba sosa produtu lokál seidauk kumpre ho di’ak no sistema arkivamentu mós sai dezafiu, tanba sistema ne’ebé iha seidauk sufisiente atu prevene produtu estragadu. Aleinde ne’e, CLN seidauk iha sistema dijitalizasaun ida atu fasilita kontrolu no jestaun armazenamentu.

Husi rezultadu peskiza ne’e, KAK fó rekomendasaun 15, ne’ebé kompostu husi lima ba Governu no sanulu ba CLN atu halo tuir.

Ba Governu, KAK sujere atu halo avaliasaun ba serbisu CLN, liuhusi Ministériu Koordenadór Asuntu Ekonómiku tuir misaun ne’ebé estatutu define, inklui papél CLN nian iha intervensaun merkadu ba presu sasán konstrusaun no obra públika. Ezekutivu mós presiza halo regulamentu atu reforsa no sentraliza kompeténsia CLN iha kompra foos importasaun hodi evita dupla funsaun entre instituisaun sira henesan Ministériu Solidaridade Sosiál no Inkluzaun, Ministériu Edukasaun, no Sekretaria Estadu Protesaun Sivíl no CLN.

Komisáriu KAK, Rui Pereira dos Santos, no Prezidente CLN, Antnio de Araújo Soares, akompaña husi tékniku sira halo lansamentu ba Aplikasaun Inventáriu Kontrolu Bazeia ba Web Sentru Logístika Nasionál, I.P, iha salaun CLN Dili, tersa (10/03). Imajen Tatoli/Francisoc Sony

Sujestaun seluk mak Governu presiza reforsa mekanizmu kontrolu ba jestaun lojístika, administrasaun no finansa CLN, inklui relatóriu anuál ba implementasaun serbisu. Rekomenda mós atu stabelese mekanizmu própriu ba sosa foos importasaun liuhusi sistema Government to Governmet (G to G) atu prevene kustu adisionál. Nune’e mós presiza kria baze dadus nasionál kona-ba demanda produtu atu prevene estragu iha armazein no ajusta ba nesesidade nasional.

Enkuantu ba CLN, KAK rekomenda atu reforsa jestaun rekursu umanu no minimiza destakamentu funsionáriu husi ministériu seluk, tanba bele fó impaktu ba implementasaun serbisu instituisaun nian. CLN mós presiza estabelese regulamentu internál hanesan SOP, kódigu konduta no kódigu étika atu regula funsionamentu serbisu.

Rekomendasaun seluk mak hadi’a sistema finansa, administrasaun no lojístika inklui arkivamentu dokumentu. CLN presiza prevene diskresaun iha desizaun sira liuhusi kumprimentu rigorozu ba rejime jurídiku aprovizionamentu no jestaun finansa públika. Sujere mós atu estabelese unidade inspesaun no auditoria internál atu reforsa kontrolu ba serbisu CLN nian.

Aleinde ne’e, rekomenda atu hasa’e kapasidade pesoál armazenamentu nian iha armazein Tíbar, Baukau no Natarbora hodi asegura kualidade produtu no minimiza produtu estragadu. Tanba ezekusaun orsamentu akizisaun kada tinan konsidera boot. KAK mós sujere atu realiza auditoria esternál kada tinan hodi hadi’a dezempeñu serbisu atu prevene korrupsaun iha CLN.

Rekomendasaun sira seluk inklui estabelese sistema dijitalizasaun ba jestaun armazenamentu atu hafasil kontrolu husi dirijente másimu CLN nian, hadi’a jestaun kontrolu armazenamentu hodi mantein kualidade produtu, presiza koordenasaun ho Ministériu Agrikultura no institusaun relevante sira hodi define planu no estratéjia ba kompra produtu lokál bazeia ba kapasidade produsaun nasionál.

“Peskiza ne’e parte ida husi CAC nian atu hala’o serbisu ida-ne’e ein termu prevensaun korrupsaun ninian. Rekomendasaun sira ne’e importante atu CLN halo tuir”, Rui Pereira hateten, ohin.

Iha okaziaun ne’e, Prezidente CLN, António de Araújo Soares, hateten rekomedasaun sira husi CAC importante atu reforsa serbisu CLN nian agora no iha futuru. Hodi salienta katak rekomendasaun balun implementa ona, maibé maioria sei presiza tempu atu realiza.

Nai akresenta katak ho lansamentu aplikasaun Inventáriu Kontrolu Web CLN sai parte ida husi esforsu dijitalizaun instituisaun nian no responde mós ba rekomendasaun sira husi peskiza.

“Aplikasaun Inventáriu Kontrolu Web CLN hanesan dijitalizasaun ida ba instituisaun ida-ne’e hodi jere lojístika Estadu nian, liuliu ba seguransa ai-han. Aplikasaun ne’e importante tebes tanba nia intensaun atu halo prevensaun ba serbisu hotu iha lojístika nian”, konklui.

Jornalista: Arminda Fonseca

Editora: Maria Auxiliadora

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!