iklan

EDUKASAUN, DILI

ASSAMANI: transladasaun restu mortál Bispu na’in-tolu rekoñese legadu espirituál no istóriku

ASSAMANI: transladasaun restu mortál Bispu na’in-tolu rekoñese legadu espirituál no istóriku

Vise Primeiru-Ministru, Ministru Asuntu Sosiál no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitária, Mariano Assanami Sabino iha abertura diálogu entre REDE BA RAI no Governu iha Hotel Timor , Dili 11, Marsu 2026. Foto TATOLI/Antonio Daciparu

DILI, 18 Jullu 2026 (TATOLI)-Vise-Primeiru Ministru ba Asuntu Sosiál, Mariano ASSANAMI Sabino, konsidera Governu deside atu lori fila restu mortál husi preladu (Bispu) Katóliku sira-ne’ebé hala’o kna’ar pastorál iha Timor-Leste husi Portugál mai Dili, hodi bele fó rekoñesimentu ba legadu espirituál, istóriku no nasionál.


Nia dehan, tuir rezolusaun Governu nian iha tinan ne’e, atu lori fila Don Jaime Garcia Goulart, Don José Joaquim Ribeiro, Monseñor Martinho da Costa Lopes no Don Alberto Ricardo da Silva nia ruin sira mai fali Timór reprezenta hahalok ida husi rekoñesimentu no gratidaun.

Tuir planu sei translada  ho solene ba Katedrál Dili, hodi tau sira iha fatin ne’ebé konveniente, iha nasaun nia fuan ne’ebé durante sira-nia moris tomak sira dedika-an atu serbí.

“Hanesan Rezolusaun Governu hateten, ida-ne’e nu’udar rekoñesimentu ba sira-nia legadu espirituál, istóriku no nasionál, ne’ebé marka kle’an ita-nia povu nia dalan”, Nia hato’o iha ámbitu semináriu internasionál kona-ba legadu preladu sira Timór nian ne’ebé organiza husi Konferénsia Episkopál Timorense (CET), iha salaun Katedrál Dili,  sábadu ne’e,

 Atividade ne’e hala’o integra iha komemorasaun transladasaun restu mortál preladu Katóliku no figura istórika Igreja Katólika Timor-Leste.

Vise PM II ne’e dehan narativa nasionál preladu na’in haat  períodu importante tolu iha istória kolonial Portugés, tinan naruk okupasaun nian no inísiu independénsia. Hamutuk, sira reprezenta fiu ida ne’ebé la kotu,  sasin, aten-barani no serbisu ba povu Timór nian.

Nia deskreve, Don Jaime Garcia Goulart, nu’udar Bispu Dili nian iha tempu administrasaun Portugés, kontribui iha harii baze pastorál no institusionál Igreja Katólika iha Timór. Nia serbisu prepara Igreja ida ne’ebé iha tinan sira tuirmai sei sai fatin abrigu no esperansa ba povu ne’ebé hasoru terus.

Nia naran kontinua moris nu’udar símbolu ba fundasaun sira ne’ebé ajuda prepara dalan ba futuru nasaun nian.

Alende Don José Joaquim Ribeiro, nu’udar Bispu Dili nian iha momentu invazaun 1975, enfrenta tempu ida ne’ebé difísil liu, ninia apelu atu reziste ho matenek no hato’o lia-loos kona-ba realidade Timór  ba mundu sai kontribuisaun importante atu lori sofrimentu povu ba konsiénsia komunidade internasionál.

Entretantu,  Monseñor Martinho da Costa Lopes sai lian importante ida ba povu Timór durante okupasaun, nu’udar Administradór Apostóliku Dili nian, nia transforma Igreja sai fatin defeza identidade no dignidade timoroan nian. Ninia desizaun atu uza tetun iha liturjia no ninia aten-barani hodi denúnsia violasaun direitu umanu ka fó sai lia povu nian ba mundu.

Tuir Assanami, maski hetan ezíliu, nia kontinua serbisu ba lia-loos no justisa  no nia legadu sei kontinua liuhusi jerasaun sira tuirmai.

“Hametin ho sira-nia susesór, inklui Don Carlos Ximenes Belo, sira-nia istória hanesan parte inspirável hosi luta Timor-Leste ba dignidade, dame no liberdade. Don Alberto Ricardo da Silva  reprezenta figura ida ne’ebé hamutuk ho Igreja no ho nia rain”, hateten nian

Hodi hatutan, Bispu hirak ne’e nia  istória sei la haluha nu’udar amu-lulik joven nia loke ninia odamatan ba família sira ne’ebé dezlokadu no proteje estudante ativista sira ne’ebé buka refújiu iha Motael.

Assanami relembra misa funerál ba Sebastião Gomes ne’ebé nia lidera sai momentu istóriku Santa Kruz, ne’ebé hatudu ba mundu violénsia okupasaun nian no hametin aspirasaun Timor-Leste ba autodeterminasaun.  Nu’udar Bispu Dili iha períodu independénsia, nia kontinua hanorin katak unidade nasionál mak bazeia ba determinasaun hamutuk atu defende dignidade povu.

Nune’e, Vise-Primeiru ne’e, afirma ho semináriu ida-ne’e mai kompleta signifikadu husi aktu ne’e liuhusi reflesaun, estudu no diálogu, buka komprende kle’an liutan sira-nia moris no  kontribuisaun ba Igreja no ba nasaun, atu transmite legadu ne’e  atu memória ida-ne’e la hela de’it iha monumentu  iha livru istória nian, maibé kontinua moris iha konxiénsia no valór umana sira-ne’ebé orienta ba futuru.

Nia hateten, Estadu rekoñese katak Igreja Katólika  liuhusi ninia serbisu pastorál, sosiál no umanitáriu hala’o papél importante ida iha luta ba libertasaun no prezervasaun dignidade povu Timór nian.

“Iha momentu sira ne’ebé ita-nia povu hasoru difikuldade boot, Igreja sai fatin solidariedade, abrigu ba sira ne’ebé presiza, no lian ba sira ne’ebé laiha forsa atu ko’alia”, Governante ne’e akresenta. 

Jornalista: Nelson de Sousa

Editor: Florencio Miranda Ximenes

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!