Top

Ohin, Timor-Leste selebra tinan ida sai membru plenu ASEAN

Simeira The Association of Southeast Asian Nations (ASEAN) ba da-48 ho tema “Navegasaun Ita-nia Futuru, Hamutuk” ne’ebé hala’o iha Cebu Filipina. Imajen/Mídia GPM.

DILI, 26 Outubru 2026 (TATOLI)—Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, ne’ebé lidera Komité Nasionál halo reuniaun hamutuk ho membru liña ministeriál sira hodi ko’alia kona-ba preparativu Timor-Leste ne’ebé sei asume Prezidénsiál Asosiasaun Nasaun Sudeste Aziátiku (ASEAN) iha tinan 2029.

Notísia Relevante: Simeira ASEAN ba dala-47, Timor-Leste ba dahuluk partisipa nu’udar membru ASEAN ba 11

Reuniaun Komité Nasionál ne’e hala’o iha salaun Nobre Ministériu Negósiu estranjeiru no Kooperasaun (MNEK), iha ámbitu selebrasaun aniversáriu tinan ida Timor-Leste sai membru plenu ASEAN iha 26 Outobru 2025 sai membru ASEAN ba da-11.

Ministru Negósiu Estranjeiru no Kooperasaun, Bendito dos Santos Freitas, hateten ohin Governu selebra tinan ida Timor-Leste nia adezaun ba membru ASEAN nian iha loron 26 fulan-Outobru tinan 2025 iha Kuala Lumpur (Malázia).

“Husi ne’ebá kedas ita simu responsabilidade adisionál atu partisipa emplenu iha organizasaun rejionál ne’e. Entaun iha ne’e mak parte ida importante tebes ba ita-nia preparasaun asume kna’ar Prezidénsia ASEAN iha tinan 2029,” Ministru Bendito hateten ba jornalista sira iha salaun Nobre MNEK, ohin.

Tanba ne’e, ohin MNEK ho Primeiru-Ministru lidera komité Nasionál Prezidénsia ASEAN ba da-tolu iha tinan 2029 nian, ne’ebé TL sei iha pilár importante lima ba preparativu nomós Sub-Komité 14 ne’ebé envolve servisu partisipativu husi membru ministeriál hotu hodi haree kona-ba Timor-Leste nia prosesu to’o ona iha ne’ebé.

“Tanba ne’e mak reuniaun ida-ne’e importante atu haree kona-ba ita-nia preparasaun iha kontestu infraestrutura, rekursu umanu, aspetu institusionál, aspetu diplomásia, aspetu programa, lojístika no seluk tan,” nia informa.

“Entaun bainhira ita sai membru ASEAN ita iha abertura kooperasaun ekonómika hodi eleva ita-nia integrasaun rejionál ho parseira membru ASEAN nian ne’ebé sempre apoiu ita. Durante ne’e iha mudansa barak mak akontese, nune’e ita presiza eleva liután ho vizaun realístiku ba situasaun atuál,” nia hateten.

Iha sorin seluk, Vise-Ministra ba Asuntu ASEAN, Milena Rangel, hateten ohin ne’e sira enkontru regulár liuhusi rezolusaun ne’ebé estabelese hodi forma Komité Nasionál ba preparasaun prezidénsia ASEAN 2029.

“Tanba ne’e, ohin, ita atualiza fali servisu ba sub-komité sira halo ona iha setór lima ne’ebé sai sekuénsia preparativu nian,” nia dehan.

Antes ne’e, ofisilamente Timor-Leste sai membru plenu ba ASEAN liuhosi asina deklarasaun hosi nasaun membru ASEAN mak hanesan, Primeiru Ministru Malázia, Datuk Seri Anwar Ibrahim, Sultan Brunei Darussalam, Sultan Hassanal Bolkiah, Prezidente Repúblika, Prabowo Subianto, Primeiru Ministru Laos, Sonexay Siphandone, Primeiru Ministru Singapura, Lawrence Wong, Primeiru Ministru Tailándia, Anutin Charnvirakul, Myanmar, Primeiru Ministru Kamboja, Hun Manet, Primeiru Ministru  Lao PDR, Primeiru Ministru  Vietnam, Phan Minh Chin no ikus asina hosi Primeiru Ministru Timor-Leste, Kay Rala Xanana Gusmão.

Timor-Leste sai membru plenu ba ASEAN ba da-11 ne’e hala’o mos iha Serimónia Abertura ba ASEAN ba da-47 ne’ebe halao iha Sentru Konvensaun Kuala Lumpur (KLCC), Malázia.

Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, deklara Timor-Leste ofisialmente sai ona membru ASEAN (Asosiasaun Nasaun Sudeste Aziátiku) ba da-11, ho nune’e, Timor-Leste prontu atu servisu hamutuk ho Estadu no membru hotu-hotu atu mantein rejiaun Sudeste Aziátiku ne’e iha hakmatek, nakloke no prósperu,

“Timor-Leste tama iha ASEAN ho kompromisu tomak ba nia piagam ASEAN nian. Prontu atu sai membru ida-ne’ebé konstrutivu, pasífiku no servi. Ami promete atu servisu hamutuk ho Estadu-membru hotu-hotu atu mantein ita-nia rejiaun hakmatek, nakloke, no prósperu, no atu halo parte iha esforsu sira atu harii reziliénsia, hametin unidade, no garante katak laiha ema ida mak husik hela iha kotuk,” PM Xanana deklara iha ninia diskursu ba Serimónia asinatura Deklarasaun Adezaun Timor-Leste ba ASEAN, ne’ebe halao iha iha Sentru Konvensaun Kuala Lumpur (KLCC), Malázia, Domingu (26 Outubru 2025).

PM Xanana dehan, Timor-Leste hetan ona admisaun nu’udar Estadu-membru ba da-11 ASEAN. Ba povu Timor-Leste, ida-ne’e la’os de’it mehi ne’ebe realiza, maibe afirmasaun ida ne’ebé maka’as ba Timor-Leste nia viajen, ida ne’ebé marka ho reziliénsia, determinasaun, no esperansa. Ba ASEAN, ida-ne’e maka kontinuasaun husi vizaun, família nasaun sira-nian ne’ebé unidu duni, ne’ebé kesi hamutuk hosi fahe valór, aspirasaun komún sira no destinu koletivu ida.

“Lori Governu no povu Timor-Leste nia naran hato’o ami-nia agradesimentu kle’an ba Estadu Membru ASEAN tomak, ba Prezidente ASEAN, Sekretariadu ASEAN, no ita-nia Parseiru Diálogu sira.  Ho konfiansa, enkorajamentu no solidariedade ne’ebé la nakdoko halo ida-ne’e loron istóriku ne’ebé posivel,” PM Xanana deklara.

Notísia Relevante: Simeira ASEAN ba dala-47, Timor-Leste ba dahuluk partisipa nu’udar membru ASEAN ba 11

Jornalista : Alexandra da Costa

Editór        : Cancio Ximenes

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!