Primeiru-Ministru inaugura Sentru OHS

DILI, 29 Outubru 2026 (TATOLI) – Primeiru-Ministru, Xanana Gusmão, inaugura Sentru Oportunidade Harii ho Seguru (The OHS, sigla inglés) iha Institutu Jestaun Ekipamentu no Apoiu Dezenvolvimentu Infraestrutura (IGEADI), atu hametin kapasidade operadór sira-nian iha operasaun no manutensaun ekipamentu pezadu, hodi prevene asidente no asegura utilizasaun ekipamentu ho seguru.
Ministru Obra Públika, Samuel Marçal, Prezidente IGEADI, Ana Paula, no konvidadu sira seluk mós partisipa iha serimónia inaugurasaun, ohin, iha Dili.
Samuel Marçal esplika katak sentru ne’e sei fó formasaun, treinamentu no lisensa ba operadór sira ne’ebé sei opera ekipamentu pezadu. Programa ne’e la’ós foka de’it ba abilidade atu opera mákina, maibé mós ba manutensaun no kuidadu adekuadu, atu ekipamentu sira bele funsiona ho seguru no dura. Interesadu sira bele asesu informasaun liuhusi plataforma aleide ne’e bele asesu husi Licensing.tl.

“Formasaun ne’e la’ós atu hanorin de’it operadór sira kona-ba oinsá atu uza ekipamentu, maibé mós atu hanorin sira kona-ba oinsá atu halo manutensaun no tau matan ba ekipamentu sira-ne’e, atu bele uza ho seguru no tuir prosedimentu ne’ebé loos”, Samuel Marçal hatete.
Nia hatete katak The OHS mak programa nasionál ida iha Timor-Leste ne’ebé ho objetivu atu dezenvolve abilidade, kompeténsia traballadór sira-nian, permite sira hala’o serbisu ho seguru, profisionál, no tuir padraun kualidade ne’ebé aas.
Ministru mós alerta katak iha tempu udan, ekipamentu sira mobiliza bá fatin risku sira ne’ebé dalaruma la seguru. Bainhira operadór sira la kuidadu no fó atensaun ne’ebé adekuada, situasaun ne’e bele kauza asidente no kauza lakon sira-nia vida ka sai vítima.
“Tanba ne’e, formasaun importante tebes atu asegura katak operadór sira iha koñesimentu no kapasidade atu uza ekipamentu sira-ne’e ho seguru, kuidadu no responsabilidade”, nia hatete.
Aleinde seguransa, formasaun ne’e mós atu hasa’e kapasidade operadór sira-nian iha manutensaun ekipamentu, inklui troka óleu mákina no halo manutensaun ho di’ak, atu ekipamentu sira bele kontinua funsiona ho di’ak.
Samuel Marçal hatutan katak, Timor-Leste hetan apoiu ekipamentu huis Ajénsia Kooperasaun Internasionál Japaun (JICA), falta koñesimentu no kapasidade sufisiente atu opera no uza ekipamentu sira-ne’e ho loos, maka uza ladún dura. “Tanba ne’e, formasaun no treinamentu ba operadór sira sai hanesan nesesidade importante, atu asegura katak ekipamentu sira bele uza ho seguru, manutensaun bele hala’o ho di’ak, no ekipamentu sira bele fó benefísiu ba servisu públiku durante tempu naruk”, nia realsa.
Ministru mós kompara kuidadu ekipamentu iha setór públiku no privadu. Nia observa katak ekipamentu kompañia privada nian dalabarak dura liu Estadu nian tanba hetan kuidadu no manutensaun.
“Dalaruma hanoin Estadu nian ne’ebé kaer la kuidadu, aat lalais, maibé la hatene katak kustu manutensaun ne’e boot. Tanba ne’e, ita presiza aprende husi esperiénsia ne’e, atu garante katak ekipamentu Estadu nian bele uza ho kuidadu, halo manutensaun regularmente no dura ba tempu naruk”, nia dehan.
Samuel informa katak Governu Timor-Leste sosa ona ekipamentu barak, inklui kamioneta no mákina sira. Iha unidade balun ne’ebé to’o ona no rai iha armazein besik 15. Unidade balun, inklui kamioneta sei to’o iha fulan-Novembru.
Nia lembra katak iha tinan kotuk, JICA apoia ekipamentu pezadu hamutuk 26, no tinan ne’e mós Governu kontinua sosa tan ekipamentu hamutuk unidade 40. Unidade balun to’o ona no sira seluk sei tuirmai.
Ho apoiu ekipamentu ne’ebé disponivel, Samuel Marçal husu IGEADI atu identifika sedu área sira ne’ebé vulneravel ba dezastre naturál, liuliu antes no durante temu udan, atu prepara no foti medida preventiva antes akontese dezastre.
“Tanba ne’e, hau husu atu halo identifikasaun ba fatin sira ne’ebé komunidade bele enfrenta risku, hanesan rai-halai, inundasaun no dezastre naturál seluk. Ho identifikasaun ne’e, ita bele prepara planu prevensaun no responde lalais bainhira akontese situasaun emerjénsia”, nia salienta.
Primeiru-Ministru, Xanana Gusmão, agradese Governu Japaun ne’ebé sempre tulun dezenvolvimentu Timor-Leste nian.
“Obrigadu barak ba imi-nia prezensa no, liuliu, ba imi-nia serbisu hamutuk ho ami atu dezenvolve rekursu umanu iha ami-nia nasaun. Dezenvolvimentu rekursu umanu importante tebes ba setór hotu-hotu. Tanba ne’e, presiza dezenvolve kontinua no permanente, liuhusi formasaun, aprendizajen no hadi’a sala sira ne’ebé mosu iha prosesu serbisu”, Xanana dehan.
Jornalista: Arminda Fonseca
Editora: Maria Auxiliadora

