Top

F-FDTL – PNTL prepara forsa-tarefa konjunta permanente atu hametin seguransa marítima

Institutu Defeza Nasionál organiza semináriu kona-ba planeamentu no jestaun operasaun seguransa interna iha Timor-Leste, ho tema “Jeopolítika Marítima, Teknolojia Disruptiva no Dezafiu Estratéjiku iha Kontestu Indo-Pasífiku no ASEAN”, iha salaun enkontru F-FDTL, Fatuhada, Dili - Foto: TATOLI/Antonio Daciparu

DÍLI, 19 Novembru 2026 (TATOLI) – Komponente Armada Naval Força Defesa Timor-Leste (F-FDTL) hamutuk no Unidade Polísia Marítima Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL) hala’o preparasaun ba estabelesimentu forsa-tarefa konjunta permanente hodi hametin vijilánsia no kontrolu máximu ba tasi hodi kombate aktividade ilegál no apoia implementasaun polítika dezenvolvimentu ekonomia azul.

Komandante Komponente Armada Naval F-FDTL, Komodoru Higino das Neves, afirma katak kriasaun forsa-tarefa konjunta permanente ne’e sai nu’udar inisiativa estratéjika atu hametin koordenasaun interinstitusionál no aumenta efikásia operasaun seguransa marítima.

“Koordenasaun ho PNTL hala’o ona, no iha planu atu estabelese forsa-tarefa konjunta permanente entre Unidade Polísia Marítima no Komponente Armada Naval,” Higino dehan ba jornalista sira durante semináriu Institutu Defeza Nasionál (IDN), iha Kuartél Jerál F-FDTL, Dili, kinta ne’e.

Nia esplika katak koordenasaun inisiál entre instituisaun rua hala’o ona liuhosi enkontru iha Hera, hodi diskute mekanizmu kooperasaun no preparasaun ba operasaun konjunta.

Higino hateten katak liuhosi forsa-tarefa ne’e, F-FDTL no PNTL hakarak integra kapasidade operasionál sira iha fiskalizasaun no kontrolu marítimu, inklui rekursu umanu, ekipamentu no meiu apoiu operasionál.

“Komandu Komponente Armada Naval no Unidade Polísia Marítima sei disponibiliza meiu, ekipamentu, materiál no pesoál atu hala’o misaun ne’e,” nia esplika.

Nia subliña katak inisiativa ne’e parte husi esforsu atu hametin jestaun seguransa marítima nasionál, ho Autoridade Marítima Nasionál (AMN) nu’udar entidade ne’ebé iha responsabilidade atu koordena no fiskaliza atividade oioin iha área tasi Timor-Leste.

Maski nune’e, Higino rekoñese katak estabelesimentu forsa-tarefa permanente ne’e presiza preparasaun jurídika no operasionál ne’ebé kle’an liután, liuliu kona-ba estrutura komandu no fahe responsabilidade entre instituisaun sira iha operasaun.

“Sei presiza analiza aspetu jurídiku balu ne’ebé bele suporta implementasaun knaar ne’e, atu asegura katak operasaun sira la viola regra no lei ne’ebé vigora,” nia dehan.

Nia enfatiza katak estrutura komandu tenke define ho klaru, atu pesoál hotu-hotu komprende sira-nia responsabilidade no autoridade durante hala’o operasaun.

“Liña komandu tenke harii no organiza ho klaru. Se akontese insidente ruma durante operasaun, tenke hatene sé mak responsável no ba sé mak tenke hato’o relatóriu,” nia afirma.

Aleinde koordenasaun operasionál, Higino mós konsidera importante atu moderniza kapasidade instituisaun rua liuhosi dezenvolvimentu rekursu umanu, ekipamentu no infraestrutura.

Nia refere ba apoiu Austrália ba Unidade Polísia Marítima liuhosi akordu asisténsia ne’ebé inklui fornese ró lalais rua, hodi aumenta kapasidade unidade ne’e atu hala’o fiskalizasaun iha área tasi.

“Atu suporta susesu dezenvolvimentu ekonomia azul, Komponente Armada Naval no Unidade Polísia Marítima tenke iha kapasidade adekuada atu garante seguransa iha implementasaun estratéjia ne’e,” nia dehan.

Iha parte seluk, Vise-Komandante Jerál PNTL, Natércia Eufrásia Soares Martins, hateten katak seguransa marítima sai nu’udar dezafiu importante ba Timor-Leste, tanba área tasi ne’ebé luan seidauk iha kapasidade fiskalizasaun ne’ebé sufisiente.

Tuir Natércia, Timor-Leste riku rekursu marítimu no pozisaun jeográfika estratéjika iha rota navegasaun internasionál, maibé kondisaun ne’e mós bele aumenta risku ba atividade kriminál transnasionál.

“Área marítima ita-nian luan no iha rekursu barak, maibé kapasidade ne’ebé ita iha seidauk sufisiente atu fiskaliza área tomak. Situasaun ne’e halo vijilánsia sai difísil tebes,” Natércia dehan iha aprezentasaun durante semináriu ne’ebá.

Nia mós relata ezemplu operasaun konjunta entre Unidade Polísia Marítima PNTL no Komponente Armada Naval F-FDTL ne’ebé konsege asegura ró ida ne’ebé transporta sigaru, ho suspeita atu lori no distribui ba nasaun viziñu.

Operasaun ne’e, tuir nia, hatudu katak kooperasaun entre instituisaun seguransa marítima importante atu prevene kontrabandu no atividade ilegál seluk iha área tasi Timor-Leste.

Natércia alerta katak krime marítima bele envolve rede transnasionál ne’ebé uza meiu transporte no ekipamentu modernu, ne’ebé kapasidade fiskalizasaun Timor-Leste seidauk bele responde ho efetivu.

Tanba ne’e, nia konsidera katak Timor-Leste presiza hametin kooperasaun ho nasaun viziñu no aproveita teknolojia atu aumenta efikásia vijilánsia no fiskalizasaun iha tasi.

Nia mós defende katak jestaun seguransa marítima presiza envolve entidade relevante hotu, inklui Autoridade Marítima Nasionál, Komponente Armada Naval F-FDTL, Unidade Polísia Marítima no komunidade sira ne’ebé hela iha área tasi-ibun.

“Koordenasaun ne’ebé di’ak entre Autoridade Marítima Nasionál, Komponente Armada Naval, Unidade Polísia Marítima no komunidade tasi-ibun sai nu’udar defeza dahuluk atu proteje soberania ita-nian,” nia afirma.

Liuhosi koordenasaun ne’ebé hametin no planu atu estabelese forsa-tarefa konjunta permanente, F-FDTL no PNTL hakarak aumenta seguransa marítima, proteje rekursu tasi no suporta dezenvolvimentu ekonomia azul iha Timor-Leste.

Jornalista: Camilio de Sousa
Editór: Filomeno Martins

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!