PN Aprova Ona Proposta Lei OJE 2019 Iha Jeneralidade

DILI, (TATOLI) – Parlamentu Nasionál (PN) liuhosi votasaun iha sesaun plenária kuarta ne’e aprova ona proposta lei númeru 3/V (1a) Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2019 iha faze jeneralidade ho votus a favor 40, kontra 25 no abstensaun 0.
Primeiru-Ministru (PM), Taur Matan Ruak, hateten OJE 2019 fundamentál tebes ba nasaun no povu ho objetivu rekopera fali kresimentu.
“Reativa no normaliza funsionamentu instituisaun Estadu nian no reforsa investimentu iha área estratéjiku sira, hodi hakbiit ita atu dezenvolve no sustenta dezenvolvimentu sosio-ekonómiku ita nia nasaun tempu oin mai, apezar presaun tempu no volume servisu maibé diskusaun orsamentu 2019 di’ak tebes”, tenik Xefe Governu.
Xefe bankada Partidu Unidade Dezenvolvimentu Demokrátiku (PUDD), António de Sá Benevides, hateten orsamentu Estadu prenxe rekezitu legál no rejimentu, mesmu orsamentu ne’e boot liu aloka ba investimentu Projetu Tasi Mane.
“Hakarak ka lakohi investimentu ita presiza halo duni, tanba ne’e PUDD nia pozisaun iha jeneralidade sei fó apóiu tomak”, tenik.
Xefe bankada UDT/Frente Mudansa, Gilman Exposto dos Santos, hateten sei fó apoiu ba programa no orsamentu tanba fiar katak sei fó benifísiu ba povu, mesmu nia rasik proukupa tanba lider nasaun sira seidauk hamutuk.
Xefe bankada Partidu Demokrátiku (PD), António da Conceição, hateten OJE hanesan instrumentu importante hodi governante sira iha kbiit atu kumpre kompromisu ne’ebé hato’o ona ba povu hodi hetan konfiansa ukun.
“Presiza define ho loloos no didiak prioridade sira dezenvolvimentu nian, no tenke iha rigor orsamentál”, dehan nia iha deklarasaun bankada.
Nia hatutan tan: “utilizasaun osan tenke kumpre prinsípiu sira efisiénsia no efikasia no osan tenke gasta tuir nesesidade sira povu nian, nune’e Timor oan tomak tenke goza hanesan ho dezenvolvimentu ne’ebé la’o daudaun iha ita nia rain”.
Xefe bankada Klibur Haburas Unidade Nasionál Timor Oan (KHUNTO), António Maria Nobre, hateten montante orsamentu ne’ebé boot nesesita duni atu finansia mákina Estadu no programa, projetu sira ne’ebé hatúr ona iha planu asaun anuál 2019, maibé sujere bele tau matan mós ba área hanesan edukasaun, agrikultura, saúde no nesesidade bázika sira.
Deputadu Partidu Libertasaun Populár (PLP), Abel Pires da Silva, hateten aprezentasaun orsamentu ne’e hanesan menifesta jestu Governu ne’ebé preokupa ba povu nia moris no hatudu seriedade hodi hafoun hikas povu nia esperansa iha aspetu sosio-ekonómiku no polítiku hafoin inserteza polítika durante tinan hirak liubá.
Deputadu bankada Kongresu Nasionál Rekonstrusaun Timor (CNRT-sigla portugés), Patrocínio Fernandes dos Reis, liuhosi intervensaun fó apresiasaun ne’ebé kle’an ba orsamentu 2019, tanba konsidera governu investe ho polítika orsamentál ne’ebé aposta ba diversifikasaun investimentu liuhosi OJE.
Vise Xefe bankada Frente Revolusionária Timor-Leste Independente (FRETILIN), Francisco Miranda Branco, hateten governu tenke investe liu iha edukasaun, saúde agrikultura, bee no saneamentu.
“Ita tenke investe agora, maibé Orsamentu Jerál Estadu 2019 la reflete preukupasaun povu, laiha ekilibriu, orsamentu ne’ebé laiha konsisténsia no la tau prioridade ba polítika ne’ebé Xefe Governu bain-bain defende iha nia diskursu”, katak.
Prezidente Parlamentu Nasionál (PPN), Arão Noe, informa iha proposta 130 husi deputadu sira mak agora dadauk tama ona iha meza PN, maibé proposta balun presiza hadi’a husi proponente sira.
Orsamentu tinan ne’e, engloba reseita no despeza Estadu no seguransa sosiál ba periúdu 1 janeiru to’o 31 dezembru 2019.
Proposta OJE 2019 husi VIII Govenu ho montante billiaun $1,827 ne’ebé inklui ona ho impréstimu milliaun $87, hanesan orsamentu boot liu kompara ho orsamentu anterior, ne’ebé másimu ezekusaun OJE 2016 ho montante billiaun $1,631.
Dotasaun orsamentál tinan 2019 ba saláriu no vensimentu milliaun $214,04, bens no servisu milliaun $478,26, transferénsia oúblika milliaun $705,11, kapitál menor milliaun $29,40, no kapitál dezenvolvimentu milliaun $400,17.
Entretantu, debate iha orsamentu tinan 2019 iha faze espesialidade sei kontinua iha loron ne’e tuku 3 loraik.
Jornalista: Julia Chatarina
Editora: Rita Almeida

