DILI, (TATOLI) – Kooperativa Kefé Timor (CCT-sigla portugés) kada tinan esporta kafé Timor tonelada rihun tolu ba rai-liur, hanesan Amerika, Austrália, Nova Zelándia, Alemaña.

“Ami kada tinan esporta kafé tonelada rihun tolu, maibé depende ba klima, dala-ruma kafé fuan di’ak entaun produsaun boot, tanba ne’e esportasaun bazea mós ba produsaun”, hatete jestór agronegósiu CCT, Eusebio Dias Quintas, ba Tatoli iha Akadiru-hun, ohin.
Hosi totál tonelada ne’e, Amérika maka sosa barak liu, purvolta 80, depois restu sosa hosi Nova Zelándia, Austrália, Alemãnha no nasaun sira seluk.
Nia haktuir CCT sosa kafé kulit mean hosi agrikultór munisípiu lima hanesan Ermera, Likisa, Manufahi, Ainaru Aileu ho osan $0.40 kada kilograma no esporta ba rai liur porvolta $3 resin kada kilograma.
Dala-barak presu kafé iha merkadu tun, tanba kompetisaun kualidade no kuantidade hosi nasaun sira hanesan Brazíl, Vietname, Guatemala, Indonézia no seluk tan.
“Presu kafé depende ba kualidade, no iklima bainhira iha nasaun sira Brazíl, Guatemala di’ak, entaun produsaun aumenta fó impaktu ba presu iha merkadu”, afirma.

Durante ne’e TL seidauk esporta kafé robusta ba merkadu relasiona ho kuantidade menus, tanba ne’e CCT oras ne’e servisu hamutuk ho agrikultór hosi munisípiu parte leste, Baukau, Vikeke no Lautein hodi kuda ona kafé robusta.
Atu hasa’e produsaun kafé hosi agrikultór sira maka CCT mós servisu hamutuk ho agrikultór sira hodi halo reabilitasaun ba kafé tuan sira.
Jestór ne’e hatutan traballadór temporáriu ne’ebé CCT rekruta hodi servisu durante fulan tolu to’o lima tuir nesesidade bainhira tempu kolleta kafé ho saláriu mínimu $115 resin kada fulan.
“Traballadór sira ne’e servisu maka tetu kafé, hiit kafé, hili no seluk tan, traballadór sira ne’e iha kategória tolu permanente, diária bainhira kafé iha servisu no boron”, dehan.
Alende kafé, esporta mós kraviñu (cengkeh) kada tinan tonelada 30, nune’e mós baunila, kakau ba Amerika.
Atividade seluk ne’ebé CCT halo ho agrikultór hodi hasa’e ekonómia maka kuda pimenta musan, kuda ai-farina hodi responde demanda hosi kompañia Heineken Timor-Leste kada fulan fornese tonelada 25 hodi halo produsaun ba serveza no CCT hahú fornese ai-farina iha fulan kotuk.
Tanba ne’e servisu hamutuk ho agrikultór sira hodi kuda ai-farina iha Lautein, Vikeke, Kovalima no fatin seluk.
Jornalista: Agapito dos Santos
Editora: Rita Almeida




